1935

rok 1935 / MCMXXXV XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1933 « 1934 « 1935 » 1936 » 1937

Spis treści

1 Wydarzenia w Polsce
2 Wydarzenia na świecie
3 Urodzili się
4 Zmarli
5 Zdarzenia astronomiczne
6 Nagrody Nobla
7 Zobacz też
8 Święta ruchome

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

6 stycznia – w krakowskim Teatrze Starym rozpoczęła się II Światowa Konferencja Syjonistów-Rewizjonistów. Uczestniczyło w niej kilkuset delegatów.
8 stycznia – krakowska rozgłośnia radiowa rozpoczęła nadawanie programów na fali 293.5 m (1022 kilocykli)
14 stycznia – pierwszy lot samolotu polskiej konstrukcji RWD-13.
15 stycznia – uruchomienie regionalnej rozgłośni radiowej w Toruniu (ósma rozgłośnia radiowa w kraju).
16 stycznia – w Senacie RP Wiktor Kulerski wygłosił przemówienie Co to jest państwo?, w którym ocenił projekt nowej konstytucji.
7 lutego – podpisano układ handlowy między Polską i Wielką Brytanią.
luty – uruchomienie bezpośredniego połączenia telefonicznego między Warszawą a Rygą.
13 marca - rozłam w Kościele Mariawickim. Powstały dwie niezależne denominacje Kościół Starokatolicki Mariawitów z siedzibą w Płocku oraz Kościół Katolicki Mariawitów z siedzibą Felicjanowie.
23 marca – Sejm uchwalił tzw. konstytucję kwietniową.
28 marca – powstał gabinet premiera Walerego Sławka (do 12 października 1935)
23 kwietnia – podpisanie przez prezydenta tzw. konstytucji kwietniowej.
12 maja – śmierć marszałka Józefa Piłsudskiego.
20 maja – Uniwersytet Warszawski przyjął imię Józefa Piłsudskiego.
28 czerwca – uchwalenie nowej ordynacji wyborczej.
10 lipca – rozwiązanie Sejmu i Senatu.
lipiec – decyzja o wzniesieniu w Krakowie kopca Józefa Piłsudskiego.
15 sierpnia – rozpoczęto budowę kolejki linowej na Kasprowy Wierch.
3 września
- w porcie w Gdyni statek szkolny "Dar Pomorza" zakończył rejs dookoła świata.
- w Warszawie wyszedł pierwszy numer tygodnika naukowo-technicznego Młody Zawodowiec.
7 września – do Krakowa przyjechała wycieczka członków francuskiego Towarzystwa Przyjaciół Polski. Przywieźli ziemię z pól bitewnych pod Verdun i Artois, którą złożono na kopcu Piłsudskiego.
8 września – wybory do Sejmu.
15 września – wybory do Senatu.
13 października – utworzenie rządu Mariana Kościałkowskiego.
30 października – rozwiązanie Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR).
7 grudnia – w Krakowie ukończono budowę gmachu Akademii Górniczej, jednej z największych (110 tys. m³) budowli w Polsce. Budowa, z przerwami, trwała prawie 14 lat. Od 1929 r. w nieukończonym gmachu odbywały się zajęcia ze studentami.
29 grudnia – za całokształt pracy pisarskiej Zofia Nałkowska otrzymała państwową nagrodę za rok 1935.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

Styczeń – cesarz Etiopii Haile Selassie założył militarną szkołę w Holeta.
1 stycznia – z połączenia dwóch włoskich kolonii, okręgu w okuł Trypolisu i Cyrenajki, powstał zalążek państwa Libia.
3 stycznia – w New Jersey rozpoczął się proces Bruno Richarda Hauptmanna oskarżonego o porwanie i zamordowanie syna Charlesa Lindbergha.
7 stycznia – włoski premier Benito Mussolini i francuski minister spraw zagranicznych Pierre Laval, zawarli porozumienie, w którym obie strony zobowiązały się do respektowania swych kolonialnych roszczeń.
11 stycznia – Amelia Earhart, jako pierwsza, dokonała samotnie przelotu z Hawai do Kalifornii.
13 stycznia – plebiscyt w Saarze w sprawie przyłączenia do Niemiec – 90.3% głosowało za przyłączeniem.
19 stycznia – amerykańska kompania Coopers Inc. (dzisiaj Jockey International) wprowadziła po raz pierwszy do sprzedaży slipy.
28 stycznia – Islandia, jako pierwszy kraj zalegalizowała aborcję (na bazie medycznej – zagrożenia zdrowia matki).
13 lutego – Bruno Richard Hauptmann został uznany winnym i skazany na śmierć za porwanie i zamordowanie syna Charlesa Lindbergha.
15 lutego – w niemieckim piśmie medycznym Deutsche Medizinische Wochenschrift, ukazała się seria artykułów autorstwa Gerharda Domagka o odkryciu i klinicznych próbach Prontosilu, jednego z pierwszych skutecznych leków bakteriobójczych.
17 lutego – w Niemczech wprowadzono 8-godzinny dzień pracy.
22 lutego – zabroniono lotów samolotom nad Białym Domem.
26 lutego – utworzenie w Niemczech lotnictwa wojskowego - Luftwaffe
Marzec
- w Niemczech wprowadzono regularny program telewizyjny.
- w Grecji pod przywództwem gen. Anastasiosa Papoulasa doszło do nieudanej próby obalenia rządu. Generał został pojmany i skazany na śmierć za zdradę.
1 marca – powrót Zagłębia Saary do Niemiec.
2 marca
- król Syjamu Prajadhipok (Rama VII) abdykował, jego miejsce zajął 9 letni bratanek Ananda Mahidol (Rama VIII).
- Prosiak Porky zadebiutował w serii krótkich animowanych filmów pod tytułem Zwariowane Melodie (ang. Looney Tunes).
9 marca – Niemcy oficjalnie przyznały się do posiadania zabronionego traktatem wersalskim lotnictwa wojskowego.
15 marca – służbę wojskową w armii francuskiej wydłużono do 24 miesięcy.
16 marca
- Adolf Hitler ogłosił że Niemcy będą się zbroić, co było równoznaczne z zerwaniem traktatu wersalskiego.
- wprowadzenie w Niemczech obowiązkowej służby wojskowej, co było jednoznacznym zerwaniem traktatu wersalskiego. Powstał Wehrmacht.
19 marca – w Nowym Jorku w dzielnicy Harlem doszło do rozruchów na tle rasowym.
21 marca – zmieniono nazwę Persji na Iran.
1 kwietnia – w Niemczech wprowadzono zakaz działalności Świadków Jehowy, rozpoczynając ich masowe aresztowania.
14 kwietnia – wielka burza piaskowa przeszła przez stany Nowy Meksyk, Kolorado i Oklahomę. Burzę tą upamiętnił amerykański pieśniarz folk Woody Guthrie w przeboju pod tytułem „Ballada o czaszy kurzu” (ang. Dust bowl ballads).
17 kwietnia
- Rada Ligi Narodów uchwaliła rezolucję potępiającą zerwanie przez Niemcy traktatu wersalskiego.
- Sun Myung Moon ogłosił, że doznał objawienia, w którym Jezus nakazał mu ukończenie swej misji sprzed prawie 2000 tys. lat.
27 kwietnia – w finale Pucharu Anglii w piłce nożnej na stadionie Wembley, Sheffield Wednesday pokonał West Bromwich Albion 4 – 2 .
6 maja – Nowy Ład Gospodarczy (ang. New Deal): w ramach reform ekonomiczno-społecznych wprowadzonych w USA przez prezydenta Roosevelta, została utworzona nowa agencja rządowa której celem było tworzenie nowych miejsc pracy (ang. Works Progress Administration – WPA).
11 maja – prapremiera baletu "Harnasie" Karola Szymanowskiego w Pradze.
15 maja – otwarto pierwszą linię moskiewskiego metra.
16 maja – ZSRR zawarł układ o pomocy wzajemnej z Czechosłowacją. Była to odpowiedź na agresywną politykę Niemiec.
19 maja – Thomas Edward Lawrence (znany jako Lawrence z Arabii), zginął w wypadku motocyklowym.
21 maja – niemiecka marynarka wojenna zmieniła nazwę z Reichsmarine na Kriegsmarine; powstało Oberkommando der Kriegsmarine (Naczelne Dowództwo Marynarki Wojennej).
24 maja – w amerykańskiej lidze baseballu, Major League Baseball, rozegrano pierwszy mecz przy sztucznym oświetleniu. Był to mecz pomiędzy zespołami Cincinnati Reds i Philadelphia Phillies odbył się na stadionie Crosley Field w mieście Cincinnati.
31 maja – trzęsienie ziemi o sile 7,1 w skali Richtera zniszczyło miasto Kweta (dzisiejszy Pakistan) pozbawiając życia 40 tys. osób.
9 czerwca – doszło do tajnego porozumienia [porozumienie He-Umezu - (梅津・何応欽協定 Umezu-Ka Okin Kyōtei)], w którym rząd Guomindangu w Chinach przyznał Japończykom kontrolę nad północno-wschodnimi Chinami.
10 czerwca – powstał ruch Anonimowych Alkoholików.
12 czerwca
- Paragwaj i Boliwia podpisały rozejm kończący wojnę o Chaco.
- senator Huey Pierce Long z Luizjany wygłosił najdłuższe przemówienie w historii Senatu w USA, trwało ono 15½ godziny i zawierało 150 tys. słów.
13 czerwca – James Walter Braddock pokonał Maximiliana Adelberta „Madcap Maxie” Baer w walce bokserskiej o tytuł mistrz świata wagi ciężkiej. Walka ta została sportretowana w filmie Człowiek ringu (ang. Cinderella Man).
15 czerwca
- władze Prus Wschodnich wydały zakaz rozpowszechniania Krzyżaków Henryka Sienkiewicza.
- rozpoczęto budowę pancernika Scharnhorst (pierwszy duży okręt niemiecki po złamaniu ograniczeń traktatu wersalskiego).
18 czerwca – Wielka Brytania zawarła z Niemcami układ o ograniczeniu zbrojeń na morzu (Niemcy miały prawo posiadania do 35% tonażu brytyjskiej floty nawodnej i do 45% tonażu floty podwodnej).
5 lipca
- António de Oliveira Salazar stał się de facto dyktatorem faszystowskiej Portugalii.
- prezydent Franklin Delano Roosevelt podpisał akt prawny (ang. National Labor Relations Act), który zabezpieczał prawa robotników w sektorze prywatnym gospodarki (między innymi legalizował zakładanie związków zawodowych).
9 lipca – Niemcy ogłosili program rozbudowy floty wojennej o: 2 pancerniki, 2 krążowniki, 16 niszczycieli i 28 okrętów podwodnych (o łącznej wyporności 107.500 ton).
16 lipca
- w San José w Kostaryce został założony klub piłkarski Deportivo Saprissa.
- pierwszy licznik parkingowy, do pobierania opłat za parking, został zainstalowany w Oklahoma City.
24 lipca – fala burz piaskowych i upałów osiągnęła swój szczyt, w Chicago odnotowano rekordową temperaturę 44°C (109°F).
27 lipca – Nowy Ład Gospodarczy (ang. New Deal): w USA powstała organizacja wspierana przez rząd federalny (ang. Federal Writers' Project) wspierająca pisarzy i artystów w czasie kryzysu.
14 sierpnia – Nowy Ład Gospodarczy (ang. New Deal): prezydent Stanów Zjednoczonych Franklin Delano Roosevelt podpisał akt prawny (ang. Social Security Act) gwarantujący miedzy innymi emerytury, renty inwalidzkie, zasiłek dla bezrobotnych.
2 września – w czasie obchodzonego w USA Święta Pracy (ang. Labor Day) nad Florida Keys w stanie Floryda przeszedł huragan o niespotykanej sile, kategorii 5, z wiatrem o prędkości 298 km/h (185 mph). Huragan ten pozbawił życia 423 osoby.
13 września – Howard Hughes w czasie lotu samolotem Hughes H-1 Racer, ustanowił rekord prędkości, który wyniósł 566 km/h (352 mph).
15 września – Reichstag uchwalił tzw. ustawy norymberskie, ustanawiające rasizm w III Rzeszy.
30 września – prezydent Stanów Zjednoczonych Franklin D. Roosevelt, wziął udział w uroczystościach dedykacji zapory wodnej na rzece Kolorado. W latach 1933-1947 oficjalną nazwą zapory było Boulder Dam, później Zapora Hoovera (ang. Hoover Dam).
3 października – wojska włoskie w sile 18 dywizji wkroczyły do Etiopii, przy protestach opinii publicznej i sankcjach Ligi Narodów.
10 października
- w Grecji proklamowano monarchię.
- w Niemczech w miejscowości Langenberg, tornado zniszczyło drewniany 160 metrowy maszt radiowy. Po tej katastrofie zaprzestano budowania drewnianych masztów radiowych.
5 listopada – w USA kompania produkująca zabawki i gry Parker Brothers, rozpoczęła sprzedaż gry Monopoly.
8 listopada – Nowy Ład Gospodarczy (ang. New Deal): przywódcy związków zawodowych z USA i Kanady, przy poparciu administracji prezydenta Franklina D. Roosevelta utworzyli organizację pod nazwą Kongres Przemysłowych Organizacji (ang. Congress of Industrial Organizations). Celem organizacji było organizowanie wśród robotników przemysłowych związków zawodowych. Później organizacja ta weszła w skład Amerykańskiej Federacji Pracowników (ang. American Federation of Labor AFL-CIO).
14 listopada – w wyborach w Wielkiej Brytanii zwyciężyła Partia Konserwatywna co pozwoliło by premierem rządu został ponownie Stanley Baldwin.
9 grudnia – początek konferencji 5 dużych mocarstw dot. zbrojeń morskich (Traktat londyński (1936))
12 grudnia – w Niemczech został przyjęty status organizacji Lebensborn. Prezesem stowarzyszenia został Heinrich Himmler, a celem „odnowienie krwi niemieckiej” i „hodowla nordyckiej rasy nadludzi”.
18 grudnia
- Samuel Hoare ustąpił ze stanowiska ministra spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, zastąpił go Anthony Eden.
- w Sri Lance powstała partia socjalistyczna - Lanka Sama Samaja Party.
27 grudnia – Mao Zedong ogłosił manifest (Język chiński: 瓦窑堡宣言;Wayaobu), w którym przedstawił strategię walki z japońskim imperializmem, zaapelował o zjednoczenie w obliczu japońskiej inwazji.
W Stanach Zjednoczonych było 4 miliony członków związków zawodowych.

[edytuj] Urodzili się

4 stycznia - Floyd Patterson, amerykański bokser (zm. 2006)
7 stycznia - Walerij Kubasow (ros. Валерий Николаевич Кубасов), radziecki kosmonauta
8 stycznia - Elvis Presley, amerykański piosenkarz (zm. 1977)
10 stycznia - Sherrill Milnes, amerykański śpiewak operowy
14 stycznia - Lucille Wheeler, kanadyjska narciarka alpejska
16 stycznia - Udo Lattek, niemiecki piłkarz i trener
25 stycznia - Don Duguid, kanadyjski curler
28 stycznia - Helena Maria Sawicka, polski artysta plastyk, twórca ekslibrisów
30 stycznia - Richard Brautigan, pisarz i poeta amerykański (zm. 1984)
31 stycznia - Kenzaburo Oe (jap. 大瀬村 Ōse-mura?), japoński prozaik i eseista, laureat Nagrody Nobla
7 lutego - Antoni Nurzyński, polski operator filmowy (zm. 1974)
8 lutego - Romuald Karaś, polski dziennikarz, reportażysta, publicysta, dramaturg, autor słuchowisk radiowych oraz scenariuszy filmowych i audycji telewizyjnych
10 lutego - Andrzej Gawroński, polski aktor
11 lutego - Gene Vincent, amerykański piosenkarz i gitarzysta rockowy (zm. 1971)
16 lutego - Sonny Bono, amerykański producent muzyczny, wokalista, aktor i polityk (zm. 1998)
22 lutego - Danilo Kiš, serbski pisarz (zm. 1989)
27 lutego - Mirella Freni, włoska śpiewaczka operowa
1 marca
- Ernest Bryll, polski poeta
- Robert Conrad, amerykański aktor
4 marca - Bent Larsen, duński szachista
6 marca - Ron Delany, irlandzki lekkoatleta średniodystansowiec
8 marca - Antoni Jozafat Nowak, polski franciszkanin, antropolog
15 marca - Judd Hirsch, amerykański aktor filmowy i telewizyjny
17 marca - Hans Wollschläger, niemiecki pisarz, tłumacz, historyk, wydawca, teoretyk muzyki, organista (zm. 2007)
22 marca - Michael Emmet Walsh, amerykański aktor
24 marca - Peter Bichsel, szwajcarski pisarz
26 marca - Mahmud Abbas (arab. محمود عباس), palestyński przywódca
27 marca - Włodzimierz Bednarski, polski aktor
31 marca - Herb Alpert, amerykański trębacz, kompozytor, autor piosenek, piosenkarz
18 kwietnia - Paul A. Rothchild, amerykański producent muzyczny (zm. 1995)
19 kwietnia - Dudley Moore, angielski aktor, komik i muzyk (zm. 2002)
27 kwietnia - Magda Leja, polska pisarka, autorka utworów dla dzieci (zm. 2006)
9 maja - Halina Poświatowska, polska poetka (zm. 1967)
13 maja - Jan Saudek, czeski fotografik
1 czerwca - Andrzej Żarnecki, polski aktor
13 czerwca
- Christo Jawaszew (bułg. Христо Явашев), amerykański artysta pochodzenia bułgarskiego, jeden z twórców sztuki krajobrazu
- Samak Sundaravej (Język tajski - สมัคร สุนทรเวช), tajski polityk, premier Tajlandii
18 czerwca - John Spencer, snookerzysta angielski (zm. 2006)
19 czerwca - Krzysztof Litwin, polski aktor (zm. 2000)
21 czerwca - Françoise Sagan, pisarka francuska (zm. 2004)
1 lipca - David Prowse, amerykański aktor, znany z roli Dartha Vadera z serii filmów Gwiezdne Wojny
8 lipca - Witalij Siewastjanow (ros. Виталий Иванович Севастьянов), kosmonauta radziecki
5 lipca - Szewach Weiss, izraelski polityk, profesor nauk politycznych
6 lipca - Dalajlama XIV, właśc. Hlamo Dönodrup, duchowy i polityczny przywódca Tybetu, laureat Pokojowej Nagrody Nobla
9 lipca - Wim Duisenberg, holenderski ekonomista i polityk, pierwszy prezes Europejskiego Banku Centralnego (zm. 2005)
13 lipca - Jack Kemp, amerykański polityk i zawodowy futbolista (zm. 2009)
17 lipca - Donald Sutherland, aktor kanadyjski
23 lipca - Zbigniew Jujka, polski rysownik satyryczny
3 sierpnia - Gieorgij Szonin (ros. Георгий Степанович Шонин), radziecki kosmonauta (zm. 1997)
12 sierpnia
- John Cazale, amerykański aktor (zm. 1978)
- Roman Darowski, polski jezuita, profesor filozofii
15 sierpnia - Waldemar Baszanowski, polski sztangista
20 sierpnia - Ron Paul, amerykański polityk
22 sierpnia - Edna Annie Proulx, amerykańska pisarka i dziennikarka
26 sierpnia - Geraldine Ferraro, amerykańska działaczka polityczna
1 września - Herman Titow (ros. Герман Степанович Титов), radziecki kosmonauta (zm. 2000)
11 września - Arvo Pärt, estoński kompozytor muzyki chóralnej i instrumentalnej
14 września - Fujio Akatsuka (jap. 赤塚不二夫), pierwszy twórca mang komicznych (zm. 2008)
16 września
- Carl Andre, amerykański artysta minimalistyczny
- Esther Vilar, niemiecka pisarka i dramaturżka
17 września - Ken Kesey, amerykański pisarz związany z beatnikami w latach 50. i hippisami w latach 60 (zm. 2001)
29 września - Jerry Lee Lewis, amerykański piosenkarz i pianista
1 października - Julie Andrews, angielska aktorka i piosenkarka
5 października - Oswald Wiener, austriacki pisarz, teoretyk językoznawstwa
6 października - Ernesto Laclau, argentyński filozof
9 października - Edward Windsor, książę Kentu, członek brytyjskiej rodziny królewskiej
12 października - Luciano Pavarotti, włoski śpiewak operowy (zm. 2007)
14 października - La Monte Young, amerykański kompozytor
15 października - Bobby Joe Morrow, amerykański lekkoatleta
18 października - Peter Boyle, amerykański aktor filmowy i telewizyjny (zm. 2006)
20 października - Jerry Orbach, aktor amerykański (zm. 2004)
21 października - Jadwiga Barańska, polska aktorka
22 października - Ann Rule, amerykańska pisarka
25 października - Stanisław (Stash) Pruszyński - polski dziennikarz radiowy, reporter, redaktor, przedsiębiorca. Syn pisarza Ksawerego Pruszyńskiego (1907-1950)
30 października - Agota Kristof, węgierska pisarka mieszkająca od 1956 w Szwajcarii, pisząca po francusku
1 listopada - Edward Said (arab. إدوارد وديع سعيد‎), lewicowy intelektualista (zm. 2003)
8 listopada - Alain Delon, francuski aktor
14 listopada - Husajn ibn Talal (arab. حسين بن طلال), król Jordanii z dynastii Haszymidów (zm. 1999)
17 listopada - Toni Sailer, austriacki narciarz alpejski, aktor i piosenkarz
21 listopada - Fairuz (arab. فيروز)‎, libańska wokalistka
23 listopada - Władisław Wołkow (ros. Владислав Николаевич Волков), kosmonauta radziecki (zm. 1971)
1 grudnia - Woody Allen, amerykański scenarzysta, reżyser, aktor, producent
8 grudnia - Dharmendra Singh Deol (hindi:धर्मेन्द्र सिंह देओल), aktor bollywoodzki, polityk hinduski
11 grudnia - Pranab Mukherjee (bengalski: প্রণব কুমার মুখোপাধ্যায়), indyjski polityk, minister spraw zagraniczych Indii
14 grudnia - Lee Remick, amerykańska aktorka filmowa (zm. 1991)
30 grudnia - Omar Bongo, gaboński polityk, prezydent Gabonu