Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.
Spis treści |
[edytuj] Dane geograficzne
Od zachodu Amerykę Północną otacza Ocean Spokojny, od północy Ocean Arktyczny, a od wschodu Ocean Atlantycki. Ameryka Północna od Azji oddzielona jest Cieśniną Beringa. Na południu łączy się z Ameryką Południową. Południowa część nazywana jest Ameryką Łacińską.
Najdalej wysunięte punkty kontynentu:
- na północy - Kap Morris Jesup (83°40'N),
- na południu - Wyspa Kokosowa (5°32'N),
- na zachodzie - Przylądek Wrangla (172°25′E),
- na wschodzie - Przylądek Północno-Wschodni (11°00'W).
Skrajne punkty lądowej części Ameryki Północnej:
- na północy - Przylądek Murchisona (71°58'N),
- na południu - Punta Mariato (7°12'N),
- na zachodzie - Przylądek Księcia Walii (168°05'W),
- na wschodzie - Cape St. Charles (55°40'W).
Rozciągłość południkowa 7,2 tys. km, równoleżnikowa 6,8 tys. km. Kontynent silnie rozczłonkowany, długość linii brzegowej 75 600 km. 8,3% Ameryki Północnej stanowią półwyspy, a 16,7% - wyspy. Największymi półwyspami są:
- Labrador - 1430 tys. km²,
- Jukatan - 150 tys. km²,
- Kalifornijski - 144 tys. km²,
- Floryda - 110 tys. km²,
- Malville'a - 63 tys. km²,
- Seward - 50 tys. km²,
- Nowa Szkocja - 45 tys. km²,
- Alaska - 45 tys. km².
Do największych wysp opisywanego kontynentu należą:
- Grenlandia - 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie)
- Ziemia Baffina - 507 tys. km²,
- Wyspy Królowej Elżbiety - 419 tys. km²,
- Wyspa Wiktorii - 217 tys. km²,
- Wyspa Ellesmere'a - 196 tys. km²,
- Nowa Fundlandia - 112 tys. km²,
- Kuba - 105 tys. km²,
W Ameryce Północnej zaznacza się przewaga gór i wyżyn nad nizinami - średnia wysokość 781 m. Najwyższym punktem jest McKinley (znany też jako Denali - 6194 m) w Kordylierach, natomiast najniższy znajduję się w Dolinie Śmierci (86 m p.p.m.). Ponad 64% powierzchni leży powyżej 300 m. Wzdłuż zachodnich brzegów Kordyliery (aktywne sejsmicznie) z wewnętrznymi wyżynami (Kolorado, Meksykańska), wewnątrz Wielkie Równiny i Niziny Wewnętrzne, na wschodzie Appalachy. Wybrzeża wschodnie nizinne. Klimat od okołobiegunowego na północy przez umiarkowany, podzwrotnikowy i zwrotnikowy do równikowego w Ameryce Środkowej. W Kordylierach klimaty górskie. Głównymi rzekami są: Missisipi z Missouri, Mackenzie, Jukon, a jeziorami: Górne, Huron, Michigan, Wielkie Jezioro Niedźwiedzie, Wielkie Jezioro Niewolnicze, Erie. Na północy pustynie arktyczne, tundra, lasy iglaste, ku południu przechodzą w lasy mieszane i liściaste, w części środkowej prerie, na pd.-zach. półpustynie i pustynie. W Kordylierach górskie lasy iglaste i roślinność alpejska, na wybrzeżach Ameryki Środkowej lasy równikowe. Fauna zróżnicowana: wół piżmowy, renifer karibu, jeleń wirginijski, niedźwiedzie (baribal, grizzly), bizon (w rezerwatach).
[edytuj] Ludność
Amerykę Północną zamieszkuje 524 mln ludzi (dane z 2007 roku), co stanowi około 8% ludności świata, głównie biali, czarni i Indianie. Gęstość zaludnienia jest niewielka w porównaniu do średniej gęstości zaludnienia świata i wynosi 21,5 osoby/km². Rozmieszczenie ludności jest bardzo nierównomierne i jest następstwem silnego zróżnicowania warunków środowiska przyrodniczego. Najbardziej zaludnione tereny to: Bermudy - 1189 osób/km2 (1994) i Barbados 607 osób/km2 (1994), a najmniej zaludnione tereny to obszar Grenlandii (0,2 osób/km2 - 1992) i Kanada - 3 osoby/km2 (1994). Szczególnie ważnym czynnikiem wpływającym na rozmieszczenie ludności jest fakt, że ogromna powierzchnia kontynentu znajduje się pod wpływem klimatów: polarnego, subpolarnego i umiarkowanie chłodnego, co znacząco ogranicza możliwość trwałego egzystowania człowieka na północy. Kolejnym obszarem o niewielkiej koncentracji ludności są Kordyliery wraz z kotlinami śródgórskimi, a także obszary pustynne i półpustynne. W Ameryce Północnej można również wskazać obszary o wysokiej koncentracji ludności, np. pogranicze kanadyjsko-amerykańskie, północny wschód Stanów Zjednoczonych, niektóre odcinki wybrzeża Oceanu Spokojnego a także tereny ciągnące się od Meksyku po Gwatemalę. Państwami o największej gęstości zaludnienia w Ameryce Północnej są kraje wyspiarskiej części Ameryki Środkowej.
[edytuj] Podział polityczny Ameryki Północnej
[edytuj] Państwa
| Lp. | Państwo | Stolica | Powierzchnia (w km²) |
Ludność (1 lipca 2005) |
|---|---|---|---|---|
| 1 |  Antigua i Barbuda |
Saint John's | 442 | 68 722 |
| 2 |  Bahamy |
Nassau | 13 940 | 301 790 |
| 3 |  Barbados |
Bridgetown | 431 | 281 968 |
| 4 |  Belize |
Belmopan | 22 966 | 279 457 |
| 5 |  Dominika |
Roseau | 754 | 69 029 |
| 6 |  Dominikana |
Santo Domingo | 48 730 | 8 950 034 |
| 7 |  Grenada |
Saint George's | 344 | 89 502 |
| 8 |  Gwatemala |
Gwatemala | 108 890 | 14 655 189 |
| 9 |  Haiti |
Port-au-Prince | 27 750 | 8 121 622 |
| 10 |  Honduras |
Tegucigalpa | 112 090 | 6 975 204 |
| 11 |  Jamajka |
Kingston | 10 991 | 2 731 832 |
| 12 |  Kanada |
Ottawa | 9 976 140 | 32 805 041 |
| 13 |  Kostaryka |
San José | 51 100 | 4 016 173 |
| 14 |  Kuba |
Hawana | 100 860 | 11 346 670 |
| 15 |  Meksyk |
Meksyk | 1 972 550 | 106 202 903 |
| 16 |  Nikaragua |
Managua | 129 494 | 5 465 100 |
| 17 |  Panama |
Panama | 78 200 | 3 039 150 |
| 18 |  Portoryko |
San Juan | 9 104 | 3 944 259 |
| 19 |  Saint Kitts i Nevis |
Basseterre | 261 | 38 958 |
| 20 |  Saint Lucia |
Castries | 616 | 166 312 |
| 21 |  Saint Vincent i Grenadyny |
Kingstown | 389 | 117 534 |
| 22 |  Salwador |
San Salvador | 21 040 | 6 704 932 |
| 23 |  Stany Zjednoczone |
Waszyngton | 9 631 418 | 300 165 500 |
| 24 |  Trynidad i Tobago |
Port of Spain | 5 128 | 1 088 644 |
[edytuj] Terytoria zależne
- Anguilla
- Antyle Holenderskie
- Aruba
- Bermudy
- Brytyjskie Wyspy Dziewicze
- Grenlandia
- Gwadelupa
- Kajmany
- Martynika
- Montserrat
- Navassa
- Portoryko
- Saint-Barthélemy
- Saint-Martin
- Saint-Pierre i Miquelon
- Turks i Caicos
- Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych
[edytuj] Regiony fizycznogeograficzne
|
||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
