Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zbioru książek. Zobacz też: Biblioteka programistyczna, Biblioteka (dzieło Focjusza).
Regały biblioteczne
Wypożyczanie książek z biblioteki

Biblioteka (od greckiego βιβλιοθήκη bibliotheke; βιβλίον biblion – książka) – instytucja społeczna, która gromadzi, przechowuje i udostępnia materiały biblioteczne oraz informuje o materiałach bibliotecznych (swoich i obcych). W innym znaczeniu jest to też nazwa samego budynku zawierającego zbiory biblioteczne.

Materiały biblioteczne to zbiór książek oraz innych materiałów źródłowych. Klasyczne zbiory biblioteczne są mocno związane z nośnikami fizycznymi. Materiały dostępne w postaci cyfrowej są gromadzone i udostępniane w tzw. bibliotekach cyfrowych.

Spis treści

[edytuj] Zbiory biblioteczne

W skład księgozbioru wchodzą: dokumenty tekstowe (książki, czasopisma, rękopisy, ulotki) oraz zapisy dźwięku i obrazu (nuty, mapy, ryciny, rysunki, płyty, taśmy dźwiękowe). Materiał biblioteczny ułożony jest według klasyfikacji bibliotecznej lub tzw. sygnatur ("numerus currens"). W niektórych bibliotekach część zbiorów jest wyłączona z publicznego dostępu i materiały stamtąd jest wyszukiwany przez personel biblioteki po złożeniu zamówienia.

Oprócz samych zbiorów często równie istotnym źródłem informacji są ich katalogi.

[edytuj] Funkcje biblioteki

Podstawowe funkcje bibliotek:

  • gromadzenie i uzupełnianie księgozbioru
  • opracowywanie go według obowiązujących norm i przepisów, przechowywanie w odpowiednim porządku i zabezpieczanie go, informowanie o nim i jego zawartości
  • udostępnianie czytelnikom księgozbioru

Pierwotnie funkcję biblioteki pełniły przy okazji archiwa zawierające głównie korespondencję, zapiski transakcji i inwentarze.

[edytuj] Dzieje bibliotek

Przekazy źródłowe przekazują nam informacje o istnieniu bibliotek już w trzecim tysiącleciu p.n.e. (np. biblioteki w Egipcie i Chinach). W okresie helleńskim działały bogate biblioteki, już niektóre z nich posiadały charakter publiczny. Natomiast w średniowieczu rozwinęły się biblioteki klasztorne i kościelne (XIII-XIV wiek), a następnie uniwersyteckie. Podstawową funkcją tych pierwszych bibliotek było gromadzenie ksiąg, jak również ich wytwarzanie. Biblioteki dworskie (powstawały najczęściej na dworach królewskich) miały bardzo wąski społeczny zasięg.

Zmiany nastąpiły dopiero w XV-XVI w., kiedy rozpowszechnił się druk. W tym czasie powstały liczne biblioteki humanistów, królów, możnowładców, zaczęły powstawać biblioteki mieszczańskie. Okres reformacji bardzo wyraźnie natomiast wpłynął na rozwój bibliotek miejskich. W XVII-XVIII wieku niektóre biblioteki np. możnowładców stawały się bibliotekami publicznymi, były szerzej dostępne i ogólnonarodowe (b. fundacyjne). W Oświeceniu przy instytucjach naukowych zaczęły powstawać pierwsze biblioteki specjalne. Wraz z sekularyzacją zakonów księgozbiory, które się tam znajdowały, zasiliły biblioteki świeckie.

W XVIII-XIX wieku, kiedy nastąpił gwałtowny rozwój nauki, zaczęły powstawać biblioteki towarzystw naukowych. W XIX wieku i początku XX wraz z upowszechnieniem się nauki biblioteki uzyskały rangę instytucji społeczno – kulturalnych o charakterze publicznym. Biblioteki i ich funkcję stawały się coraz bardziej zróżnicowane. Powstały i rozwijały się biblioteki powszechne. Organizowano biblioteki narodowe, parlamentarne, władz i urzędów. Powstają nowe typy bibliotek specjalnych:

  • biblioteki dla niewidomych
  • biblioteki szpitalne
  • biblioteki dla dzieci

Gwałtowny rozwój nauki, techniki, szkolnictwa, wzrost produkcji wydawniczej – to wszystko spowodowało gwałtowny rozwój bibliotek i usług bibliotecznych. Wzrasta stan zbiorów i ich wykorzystanie. Rozwijają się biblioteki szkół wyższych-naukowe i fachowe. Działalność bibliotek w zakresie udostępniania i udzielania informacji rozszerza się, wprowadza się wypożyczanie międzybiblioteczne oraz wolny dostęp do magazynów. Z rozwojem usług bibliotecznych wiąże się rozwój bibliotekarstwa.

[edytuj] Typy bibliotek

Biblioteki dzieli się ze względu na sposób udostępniania zbiorów na:

  • prezencyjne – nie wypożyczające swoich zbiorów na zewnątrz, które są dostępne tylko w jej czytelni
  • biblioteki wypożyczające

Większość bibliotek ma w praktyce charakter mieszany – tzn. posiada zbiory, które można pożyczać i zbiory, które są dostępne wyłącznie w czytelni. Biblioteki przechowują też czasami zbiory, które nie są publicznie dostępne (np. stare druki, rękopisy lub materiały objęte klauzulą tajności).

Podział bibliotek według różnych kryteriów:

  • ze względu na charakter środowiska czytelniczego i formy wykonywanych usług:
  1. biblioteki naukowe
  2. biblioteki fachowe
  3. biblioteki powszechne
  4. biblioteki szkolne
  • ze względu na zakres tematyczny księgozbioru:
  1. biblioteki ogólne
  2. biblioteki specjalne
  • ze względu na metodę udostępniania:
  1. biblioteki prezencyjne
  2. biblioteki wypożyczające
  3. biblioteki zamknięte
  4. biblioteki publiczne
  • ze względu na terytorialny zasięg działania:
  1. biblioteki narodowe
  2. biblioteki regionalne

Pod względem formalno-prawnym biblioteki stanowią bądź instytucje samoistne, bądź niesamoistne.

  • zależnie od osób prawnych, utrzymujących i finansujących wyróżniamy:
  1. biblioteki państwowe
  2. biblioteki samorządowe
  3. biblioteki społeczne
  4. biblioteki prywatne

[edytuj] Biblioteki w Polsce

[edytuj] Biblioteka Narodowa

Information icon.svg Osobny artykuł: Biblioteka Narodowa.

[edytuj] Biblioteki szkół wyższych

Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
BGPŁ w Łodzi – była fabryka Scheiblera
Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu
Biblioteka Collegium Polonicum w Słubicach
Biblioteka Collegium Polonicum w Słubicach

[edytuj] Biblioteki centralne i główne

[edytuj] Biblioteki PAN i PAU

[edytuj] Wojewódzkie biblioteki publiczne

Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu
Czytelnia biblioteki uniwersyteckiej w Grazu w Austrii.

Wojewódzkie biblioteki publiczne znajdują się we wszystkich 18 miastach wojewódzkich. Obok udostępniania zbiorów sprawują one również opiekę oraz kontrolę i nadzór merytoryczny nad znajdującymi się na ich terenie pozostałymi bibliotekami.

[edytuj] Inne biblioteki

Czytelnia La Trobe biblioteki stanu Wiktoria w Melbourne
Biblioteka uniwersytecka w Toronto

[edytuj] Znane biblioteki na świecie

[edytuj] Zobacz też

Commons-logo.svg
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Biblioteka
Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o bibliotece

[edytuj] Podstawy prawne funkcjonowania bibliotek w Polsce

  • Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 roku o bibliotekach (Dz. U. Nr 85, poz. 539 z późniejszymi zmianami)[1]
  • Inne akty prawne[2]

[edytuj] Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Ujednolicony tekst aktu [1]
  2. ↑ Wykaz obecnie obowiązujących aktów prawnych dotyczących funkcjonowania bibliotek w Polsce [2]