| Bosna i Hercegovina Босна и Херцеговина Bośnia i Hercegowina |
|||||
|
|||||
| Hymn: Intermeco | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | bośniacki, chorwacki, serbski | ||||
| Stolica | Sarajewo | ||||
| Ustrój polityczny | republika federacyjna | ||||
| Głowa państwa | prezydencja kolektywna: Haris Silajdžić (Bośniak) Nebojša Radmanović (Serb) Željko Komšić1 (Chorwat) |
||||
| Szef rządu | premier Nikola Špirić | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
124. na świecie 51 129 km² ~0% |
||||
| Liczba ludności (2007) • całkowita • gęstość zaludnienia • narodowości |
120. na świecie 4 552 000▲ 86 osób/km² Bośniacy (45%), Serbowie (39%), Chorwaci (15%) |
||||
| PKB (2007) • całkowite • na osobę |
14,8 mld USD▲ 3 712 USD▲ |
||||
| Jednostka monetarna | marka zamienna (BAM) | ||||
| Niepodległość | od Jugosławii 5 kwietnia 1992 |
||||
| Religia dominująca | Islam | ||||
| Strefa czasowa | UTC +1 - zima UTC +2 - lato |
||||
| Kod ISO 3166 | BA | ||||
| Domena internetowa | .ba | ||||
| Kod samochodowy | BIH | ||||
| Kod telefoniczny | +387 | ||||
 |
|||||
| 1 - przewodniczący | |||||
Bośnia i Hercegowina (BiH, bośniacki i chorwacki: Bosna i Hercegovina, serbski: Босна и Херцеговина) – państwo w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach, powstałe po rozpadzie Jugosławii. Graniczy od zachodu i północy z Chorwacją, a z Serbią i Czarnogórą od wschodu. Składa się z dwóch organizmów: Bośniacko-Chorwackiej Federacji Bośni i Hercegowiny oraz Republiki Serbskiej.
Spis treści |
[edytuj] Ustrój polityczny
Bośnia i Hercegowina jest federacyjną republiką parlamentarną.
Parlament (Skupstina) składa się z dwóch izb: Izba Narodowych Reprezentantów - 42 miejsca i Izba Narodowa - 15 miejsc. Główne partie polityczne Bośni i Hercegowiny to: Chorwacka Demokratyczna Unia Bośni i Hercegowiny, Muzułmańska Bośniacka Organizacja, Partia Akcji Demokratycznej, Serbska Partia Demokratyczna i Koalicja Socjalistyczna.
Zobacz też:
[edytuj] Podział administracyjny
Bośnia i Hercegowina składa się z dwóch głównych części składowych, którymi są Federacja Bośni i Hercegowiny i Republika Serbska. Na terenie obydwu tych części leży Dystrykt Brczko, pozostający pod kontrolą międzynarodową.
Od pewnego czasu skonfliktowani politycy Bośni i Hercegowiny albo grożą proklamowaniem niepodległości Republiki Serbskiej lub jej oderwaniu w celu przyłączenia jej do Serbii. Z drugiej strony, inni z nich wskazują na niekorzystną dla kraju dynamikę polityczną w wyniku jej zaistnienia lub rzekome zbrodnie popełnione przeciwko Bośniakom w imieniu Wielkiej Serbii czy utworzenia Republiki Serbskiej (ludobójstwo), po czym działają na rzecz zlikwidowania tego tworu administracyjnego. 12 października 2008, wypowiedź Miroslava Lajčáka, Wysokiego Przedstawiciela dla Bośni i Hercegowiny, w Sarajewie, już po wyborach samorządowych w tym kraju, wskazała zdecydowanie, że Republika Serbska ani nie zaniknie, ani nie oderwie się od Bośni i Hercegowiny[1]
[edytuj] Geografia
Bośnia i Hercegowina położona jest w zachodniej części Półwyspu Bałkańskiego. Łączna długość granic wynosi 1459 km. Państwo to graniczy z Chorwacją (922 km) , Serbią (295 km) i Czarnogórą (225 km). Ma bardzo ograniczony dostęp do morza, wybrzeże ma zaledwie 17 km długości.
Jedyny kurort morski Bośni i Hercegowiny nosi nazwę Neum.
Bośnia i Hercegowina jest krajem górzystym. Większość terytorium stanowią Alpy Dynarskie, tylko w północno-wschodniej części tego kraju znajduje się niewielka część Niziny Panońskiej. Blisko 90% jej obszaru znajduje się powyżej 200 m n.p.m. Liczne pasma górskie obejmujące Plješvicę, Grmeč, Klekovaca, Vitorog, Cincar i Radušę biegną z północnego zachodu na południowy wschód. Góry Dynarskie zbudowane są przeważnie z wapieni, dolomitów, łupków i piaskowców. Są to góry młode powstałe w orogenezie alpejskiej.
- Najwyższy punkt: Maglić 2386 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Morze Adriatyckie 0 m
Większe miasta: Sarajewo (stolica), Banja Luka, Zenica, Tuzla, Mostar. Pozostałe miasta w osobnym artykule miasta Bośni i Hercegowiny.
Największe rzeki Bośni i Hercegowiny to: Sawa, Neretwa i Drina.
W Bośni i Hercegowinie utworzono 2 parki narodowe: Park Narodowy Kozara i Park Narodowy Sutjeska.
Na państwo składają się dwie historyczne krainy: Bośnia, która zajmuje 2/3 powierzchni kraju oraz Hercegowina, która obejmuje 1/3 powierzchni. Granice między tymi dwoma krainami nie są ściśle określone.
[edytuj] Historia
Bośnia i Hercegowina uzyskała niepodległość w referendum 1992, ale Serbowie zbojkotowali wyniki głosowania i utworzyli własne państwo - Republikę Serbską ze stolicą w Banja Luce. Bośnia ma bardzo mały dostęp do Morza Adriatyckiego (20 km). Stolica znajduje się w Sarajewie. W kraju odbywały się także Zimowe Igrzyska Olimpijskie w 1984 r. na terenie miasta Sarajewo. W tym czasie Bośnia i Hercegowina wchodziła w skład Jugosławii.
[edytuj] Gospodarka
Największe znaczenie w gospodarce Bośni i Hercegowiny mają: leśnictwo, górnictwo i energetyka. Na terenie Bośni i Hercegowiny znajdują się eksploatowane złoża: rudy żelaza, węgla brunatnego, soli kamiennej, rud cynku i ołowiu oraz azbestu. Komunikacja jest słabo rozwinięta, a największe znaczenie ma kolej.
PKB na 1 mieszkańca: 6400 USD (2007)
[edytuj] Demografia
Religie: 1961:
- prawosławni (43%),
- muzułmanie (26%),
- katolicy (22%),
- pozostali (9%)
Po wojnie:
- muzułmanie (40%),
- prawosławni (31%),
- katolicy (15%),
- pozostali (14%)
(2005):
- muzułmanie (60,06%),
- prawosławni (17,62%),
- katolicy (17,15%),
- protestanci (0,09%),
- Świadkowie Jehowy (0,06%),
- judaizm (0,01%).
[edytuj] Kultura
[edytuj] Radio i telewizja
W Bośni i Hercegowinie są w większości kontrolowane przez 3 partie: Partię Akcji Demokratycznej, Chorwacką Wspólnotę Demokratyczną w Bośni i Hercegowinie i Serbską Partię Demokratyczną. Działalność radia i telewizji nadzorują 2 instytucje: Serbskie Radio i Telewizja (SRT), w której 1997 nastąpił rozłam programowy między studiem w Pale i studiem w Banja Luce, oraz Radio-Televizija Bosne-Hercegovine (RTV). Radio (działające od 1945) nadaje 4 programy w językach: serbskim, chorwackim i bośniackim, telewizja (założona 1969) – 2 programy, w tych samych językach. Ponadto, zgodnie z duchem porozumienia z Dayton, w Bośni i Hercegowinie działa kilka lokalnych, niezależnych stacji radiowych i telewizyjnych: kompanie telewizyjne Hajat (Sarajewo) i Zetel (Zenica) oraz utworzone 1996 wraz ze stacjami RTV w Mostarze i Tuzli – TVIN-TV International Network. W Bośni i Hercegowinie działa też Chorwackie Radio Herceg-Bosna, z siedzibą w Mostarze oraz Serbskie Radio Banja Luka, założone 1997, jako niezależne radio powstałe w wyniku rozłamu w SRT.
[edytuj] Prasa
Większość gazet w Bośni i Hercegowinie przestała się ukazywać w czasie wojny od 1992 do 1995. Jedynie poranny sarajewski dziennik "Oslobodjenje", założony w 1943, jest wydawany nieprzerwanie. W 1998 osiągnął nakład 56 tysięcy egzemplarzy. Ponadto ukazują się: dziennik "Vecernje novine", założony w 1964, w nakładzie 15 tysięcy egzemplarzy,"Glas srpski", rządowy dziennik Republiki Serbskiej, nakład 1900 egzemplarzy oraz niezależny chorwacki dziennik "Horyzont", założony w 1996, ukazujący się w Mostarze. Wśród czasopism najważniejszym jest ilustrowany tygodnik "Svijet", wychodzący w Sarajewie oraz "Zadrugar", tygodnik dla rolników, założony w 1945.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ "RS neither to separate nor disappear" (en). W: B92.net [on-line]. 2008-10-12. [dostęp 2008-10-13].
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
||||||||||||||||||||
|
||||||||||
|
|||||||||||||
.svg.html){kind=small}