Geografia Etiopii - Etiopia jest państwem położonym w zachodniej części Afryki. Powierzchnia Etiopii to 1 127 127 km2[1]. Kraj leży na wielkim płaskowyżu (Wyżyna Abisyńska i Wyżyna Somalijska) przeciętym Rowem Abisyńskim. Klimat jest tropikalny, ale łagodzony dużą wysokością (jednym z najwyżej położonych miast świata jest stolica Etiopii, Addis Abeba[2]).Im wyżej tym niższa temperatura, a obfitość opadów staje się wyższa. Średnio temperatura waha się pomiędzy 16 a 27 °C. Ludność tego państwa składa się z wielu grup etnicznych. Cała Etiopia liczy 66 588 000 mieszkańców.
Etiopia graniczy z następującymi państwami (podano długość granic):
Spis treści |
[edytuj] Budowa geologiczna i rzeźba
Etiopia prawie w całości jest objęta zrębową wyżyną, która jest dziełem procesów geologicznych, zachodzących od jury do paleogenu. W tym czasie cały obszar północno-wschodniej Afryki ulegał wypiętrzaniu. Na terenie Etiopii można znaleźć ślady aktywności wulkanicznej, jaka miała miejsce w czasie formowania się obecnego kształtu rzeźby terenu; jak i całego obszaru płn.wsch. Afryki. Obecnie terytorium Etiopii jest podzielone na dwa obszary tektoniczne, rozdzielone zapadliskiem. Są to Wyżyna Abisyńska, zajmująca większość terytorium państwa i Wyżyna Somalijska, a dokładnie jej zachodnia część. Zajmuje ona wschodnią część kraju i jest mniej masywna niż Wyżyna Abisyńska. Obie te formacje spoczywają na podłożu prekambryjskim. Podłoże te zbudowane jest z gnejsów, łupków i granitów. Nad zerodowaną powierzchnią tych skał zalegają osady formacji triasowej, złożone z piaskowców. Nad tą warstwą zalega seria wapieni i margli jurajskich. Warstwy pochodzące z trzeciorzędu reprezentowane są przez morskie i lądowe skały osadowe, na obszarach okalających Wyżynę Abisyńską. Osady mezozoiczne i trzeciorzędowe, pokryte są skałami wulkanicznymi. Doliny rzek zbudowane są z czwartorzędowych osadów aluwialnych.
Jak już wyżej wspomniano, większa część kraju jest zdominowana przez potężny masyw Wyżyny Abisyńskiej, która opada łagodnie ku zachodowi. Wyżyna kończy się niemal na równolegle z granicą Sudanu. Wyżyna jest bardzo maswyna, przeciętna jej wysokość waha się od 2 000 do 2 500 m n.p.m. Najwyższe wzniesienia przekraczają wysokość 4 000 m. Ras Daszan o wysokości 4 620 m n.p.m. jest najwyższym szczytem Etiopii. Sama wyżyna jest rozległym obszarem o średnicy około 1 000 km.
Wyżynę Abisyńską przecinają liczne doliny, które zostały uformowane przez erozję rzeczną. Przeciętna dolina rzeczna ma szerokość 11-13 km. Najszersze osiągają 20 km. Głębokość dolin w stosunku do poziomu wyżyny, sięga 1 000 m. Południowa część wyżyny ma charakter płaskowyżu, który wznosi się do 2 400 m n.p.m. Od wschodu z Wyżyną Abisyńską sąsiaduje zapadlisko tektoniczne, które południowa część ma charakter rowu. Północna część rozszerza się i przechodzi w Kotlinę Danakilską. Dno rowu leży na głębokości 1 000 m n.p.m., a jego krawędzie nierzadko osiągają wysokość 4 000 m n.p.m. Rów jest wypełniony czwartorzędowymi skałami wulkanicznymi.
Wschodnią część Etiopii zajmuje Wyżyna Somalijska. Zachodnia jej część wzniesiona stromym progiem, ma postać gór. Najwyższe ich szczyty przekraczają 4 000 m n.p.m. Szczyt Batu o wysokości 4 307 m n.p.m. Ku południowemu wschodowi wyżyna łagodnie opada, przechodząc w równiny leżące na sąsiedniej Somalii.
[edytuj] Klimat
Etiopia leży w strefie podrównikowej z wyjątkiem północnych krańców leżących w strefie klimatu zwrotnikowego. Występuje sezonowa zmiana mas powietrza zwrotnikowego - latem pogodę kształtują masy powietrza równikowego, a zimą zwrotnikowego. Warunki klimatyczne różnią się jednak od tych występujących w innych państwach. Warunki naturalne Etiopii kształtowane są także w dużej mierze przez wysokość nad poziomem morza, np. na dnie Rowu Abisyńskiego występują warunki klimatyczne charakterystyczne dla obszarów półpustynnych, a w Kotlinie Danakilskiej gorących pustynnych.
W Etiopii wyróżnia się pięć pięter klimatycznych, o których decyduje wysokość nad poziomem morza:
- Bereha - obszary wzniesione do 500 m n.p.m. cechuje klimat gorący, półpustynny. Temperatury przez cały rok są wysokie i nie spadają poniżej 28°C.
- Kolla - drugie piętro klimatyczne, do wysokości 1700 m n.p.m. Strefa ta cechuje się dość wilgotnym i gorącym klimatem. Temperatury są jednak nieco niższe, ale przez cały rok przekraczają wartość 20°C.
- Uojna dega - to kolejne piętro klimatyczne. Sięga 2500 m n.p.m. W tej strefie klimat jest chłodniejszy. Posiada cechy ciepłego klimatu umiarkowanego. Temperatury wahają się od 16 do 20°C. Nigdy nie przekraczają wartości 20°C.
- Dega - czwarte piętro, jest piętrem typowo górskim. Leży pomiędzy 2500 do 3500 m n.p.m. Występuje tu chłodny, górski klimat. Temperatury nie przekraczają 16°C.
- Czoke - jest ostatnim najwyższym piętrem klimatycznym, wznosi się ponad 3500 m n.p.m. Występuje tu zimny klimat wysokogórski. Temperatury nie przekraczają przez cały rok 10°C, a nocami często występują przymrozki.
Opady deszczu także są zróżnicowane i rosną wraz ze wzrostem wysokości od 100 mm w najniżej położonych obszarach do 1500 mm wysoko w górach. Południowo-zachodnie stoki jako podwietrzne otrzymują 80% opadów rocznych. Obszary leżące przy granicy z Somalią, otrzymują dużo mniej opadów. Dotyczy zwłaszcza terenów północno-wschodnich, w rejonie nadgranicznym Somalii. Wartości opadowe tam nie przekraczają 500 mm.
Średnia temperatura w styczniu w Kotlinie Danakilskiej wynosi 28°C, a w Addis Abebie tylko 16°C. W wilgotnych partiach wyżyn temperatura jest jeszcze niższa i wynosi 14°C. Latem w Kotlinie Danakilskiej jest upalnie, średnia temperatura wynosi 35°C. Natomiast w stolicy kraju temperatura jest prawie niezmienna. Średnie roczne amplitudy na Wyżynie Abisyńskiej i Somalijskiej są małe, jednak w porze suchej amplitudy dobowe dochodzą do 20°C. Na terenach równinnych, nisko położonych amplitudy są bardzo wysokie, we wschodniej Etiopii, w porze suchej, która jest tam długa; temperatury w dzień wynoszą 40-48°C, w nocy zaś spadają do 10°C. W czasie krótkiej pory deszczowej we wschodniej Etiopii, jak i Kotlinie Danakilskiej, temperatury są nieco niższe. Występują dwie krótke pory deszczowe (kwiecień i październik).
Długość pór deszczowych rośnie wraz z wysokością, ale zależy od położenia (ekspozycja wiatrów).
[edytuj] Wody
Na Wyżynie Abisyńskiej biorą początek wielkie rzeki, które spływają na obszary u podnóża wyżyn. Sieć rzeczna jest gęsta, ale charakteryzuje się zmiennością stanu wód. Deszcze, które nawiedzają Etiopię w porze deszczowej są bardzo ulewne, przez co w dolinach rzecznych dochodzi do częstych powodzi. W czasie trwania pory suchej wiele małych rzek wysycha, a większe mają obniżony poziom lustra. Zachodnią część Wyżyny Abisyńskiej odwadniają dpoływy Nilu: Sobat zwany w Etiopii jako Baro, Nil Błękitny, który bierze początek w największym etiopskim jeziorze Tana, oraz Atbara z głównym dopływem Takaze. Część rzek wypływających z Wyżyny Somalijskiej uchodzi do Oceanu Indyjskiego. Są to Uabi Szebelie, która jest główną rzeką w sąsiedniej Somalii, oraz Ganalie Doria. Większość rzek Wyżyny Somalijskiej to bezodpływowe zlewnie Kotliny Danakilskiej. W Rowie Abisyńskim płynie rzeka Auasz, która ginie na północny w piaskach pustyni. W południowej części rowu ciągnie się pas jezior: Zyuaj, Abjata, Langano i Szala. Jeziora te należą do ważniejszych atrakcji turystycznych kraju. W zasadzie wszystkie rzeki Etiopi są nieżeglowne ze względu na dużą ilość spadków i progów w korycie. Także ich zmieniający się stan głębokości jest przyczyną nieżeglowności. Rzeki mają natomiast duże znaczenie dla pozyskiwania energii elektrycznej oraz nawadniania obszarów rolniczych w piętrze "kolla".
[edytuj] Gleby
Etiopia jest zdominowana przez dwa typy gleb: czerwonobrązowe gleby sawann i górskie stepowe gleby czerwone, kasztanowe i szare. Na Wyżynie Abisyńskiej i w zachodniej części Wyżyny Somalijskiej występują urodzajne gleby ferralitowe, gliniaste ciemnobrunatne i miejscami czarne, które wykształciły się na podłożu skał wulkanicznych. Do tych gleb należą kambisole i nitisole. Południowo-wschodnia część Wyżyny Somalijskiej pokryta jest płytkimi glebami laterytowymi czerwonymi, na których występuje roślinność sawannowa. Obszary pustynne i półputystynne poza terenem Wyżyny Abisyńskiej są pokryte yernosolami, a w Kotlinie Danakilskiej oprócz yernosoli występują także słone kserosole. Rzeczne doliny wypełnione sa ciemnymi glebami aluwialnymi.
[edytuj] Flora
Roślinność Etiopii ma głównej mierze charakter piętrowy. Na obszarach nisko położonych, gdzie opady są przez cały rok skąpe, występuje roślinność sucholubna. Charakterystyczna dla terenów półpustynnych. Tereny o słonych głebach są miejscami pokryte słonoroślami. Na wyżynnych terenach w północno-wschodniej i wschodniej Etiopii występują sawanny. Południowo-zachodnia część Wyżyny Abisyńskiej jest pokryta wilgotniejszą roślinnością parkową. W dolinach rzek rosną wiecznie zielone lasy. Lasy tropikalne rosną tylko w południowo-zachodniej części kraju i są tylko fragmentaryczne. W lasach kolli można spotakć palmy, liczne zarośla bambusów, mączne banany i krzewy kawowe. Wyżej położone tereny, były niegdyś porośnięte wiecznie zielonymi lasami liściastymi i szpilkowymi. Obecnie obszary te są mocno zdegradowane przez ich wykorzystanie do celów rolniczych. Tylko w południowo-zachodniej części wyżyny rosną miejscami naturalne lasy kawowe. Charakterystycznym elementem uojna dega są sprowadzone z Australii eukaliptusy. Terereny powyżej 2500 m.n.p.m. pokryte są roślinnością alpejską, natomiast pietro czoke jest pozbawione roślinności. Najwyższe partie wyżyn reprezentują wysokogórskie łąki, półpustynie i pustynie górskie. Rów Abisyński i południowo-wchodnia część kraju są zdominowane przez suche lasy zwrotnikowe i zarośla kolczaste. Kotlina Danakilska jest uboga w roślinność - występują tam pustynie, półpustynie i solniska.
[edytuj] Fauna
Świat zwierząt w Etiopii jest bardzo bogaty i zróżnicowany gatunkowo. Żyją tu m. in. słonie, żyrafy, nosorożce i lwy, a w pobliżu rzek spotkać można hipopotamy. Z ptaków-myśliwych można wymienić sępy, orły i sokoły.
Władze Etiopii dbają o przyrodę, miejscami mocno zdegradowaną na przestrzeni wieków. Największy park: Park Narodowy Semien został podniesiony do rangi światowego dziedzictwa ludzkości.
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawnictwo OPRESS, Kraków 1997 ISBN 83-85909-21-4
[edytuj] Zobacz też
|
|||||||
