| Husyci | |
| Główna religia | Chrześcijaństwo |
| Czas założenia | XIV wiek |
| Wyznanie macierzyste | Kościół katolicki |
| Założyciel | Jan Hus |
| Klasyfikacja religii | |
Husyci – prereformacyjny ruch religijny i polityczny uczniów i zwolenników czeskiego reformatora religijnego Jana Husa, istniejący na przełomie XIV i XV wieku. Jego nauka określana jest mianem husytyzmu.
Podstawowe założenia tej doktryny to:
- odrzucenie politycznej władzy oraz autorytetu papieży,
- krytyka dogmatów o sakramentach i łasce,
- odrzucenie niektórych obrzędów i ceremonii.
Najważniejsze żądania husytów zostały sformułowane w tzw. czterech artykułach praskich z 1420 roku:
- prawo do swobodnego głoszenia Słowa Bożego przez kaznodziejów,
- prawo do uczestnictwa w komunii pod dwiema postaciami dla osób świeckich,
- odebranie księżom władzy świeckiej,
- jednakowe karanie za grzechy śmiertelne (jak: rozpusta, obżarstwo, cudzołóstwo, złodziejstwo, grabież, nienawiść, kłamstwo) wszystkich stanów społecznych. Przy czym miałaby to być kara śmierci.
(Początkowo czwarty artykuł miał dotyczyć odrodzenia nauki czeskiej.)
Od drugiego artykułu pochodzą stosowane do dziś nazwy: utrakwiści (od łacińskiego sub utraque specie - pod dwiema postaciami) oraz kalikstyni (od calix - kielich). Nazwy te w zależności od kontekstu dotyczą albo wszystkich husytów, albo jednego z ich odłamów.
Po śmierci Jana Husa, który został spalony na stosie 6 lipca 1415 w Konstancji, doszło do wybuchu wojen husyckich (1419-1434), które przybrały charakter wojny o niepodległość Czech od domu luksemburskiego. W trakcie walk husytyzm podzielił się na utrakwistów (kalikstynów) oraz taborytów, z których po śmierci Jana Žižki wyodrębniły się tzw. Sierotki. Taboryci dali początek braciom czeskim, którzy od XVI wieku związali się z kościołami protestanckimi. Natomiast utrakwiści w 1436 roku pojednali się z kościołem katolickim i cesarzem Zygmuntem Luksemburskim. Zawarte w tym czasie tzw. kompaktaty praskie zezwalały na terenie Czech do nieskrępowanego odprawiania liturgii w języku czeskim, dopuszczały udzielanie komunii pod dwiema postaciami, a sejmowi czeskiemu dawały prawo wyboru arcybiskupa praskiego. W 1462 roku papież Pius II unieważnił kompaktaty praskie i anulował nominację dla utrakwistycznego arcybiskupa Jana Rokycana. Wywołało to krótkotrwałe powstanie husyckie w Czechach, które jednak zostało szybko zażegnane kolejnym pojednaniem z kościołem katolickim w 1485 roku. Ugoda kutnohorska przywróciła obowiązywanie tolerancji religijnej w Czechach i pozwoliła przetrwać kościołowi utrakwistycznemu do 1627 roku.
Po zakończeniu I wojny światowej i rozpadzie Austro-Węgier doszło do odrodzenia kościoła nawiązującego tradycją do husytyzmu. W 1918 roku w Czechosłowacji, na fali krytyki wobec lojalnego poddaństwa biskupów czeskich wobec dynastii habsburskiej, wykrystalizował się ruch radykalnych księży katolickich głoszących ideę reform wzorowanych na naukach Jana Husa. Ruch ten nazwany Precz od Rzymu w 1920 roku przekształcił się w niezależny Kościół Czechosłowacki, od 1971 roku nazwany Czechosłowackim Kościołem Husyckim.
Do tradycji husytyzmu nawiązują obecnie również dwie wspólnoty protestanckie, które swoją genezę mają w Jednocie Braci Czeskich:
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Husité – strona internetowa poświęcona husytom i husytyzmowi
- Husitské muzeum v Táboře – strona internetowa Muzeum Husytyzmu w Taborze
- Českobratrská církev evangelická – strona internetowa Ewangelickiego Kościoła Czeskobraterskiego
- Církev československá husitská – strona internetowa Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego
- Jan Hus i religia narodowa w Czechach – artykuł na Histmag.org