Historia Komputerów

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 50°03'41″N 19°56'18″E / 50.06139, 19.93833

Kraków
Rynek Główny, Wawel, Barbakan, Kościół Mariacki, Kościół Piotra i Pawła, Collegium Maius
Herb Krakowa Flaga Krakowa
Województwo	małopolskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Kraków miejska
Prawa miejskie	5 czerwca 1257
Prezydent miasta	Jacek Majchrowski
Powierzchnia	326,8 [1] km²
Położenie (punkt)	50° 03' 41 '' N 19° 56' 18 '' E
Wysokość	220 (dolina Wisły) 238 (Wawel) 250 (Górka Borkowska-Jugowice) 333 (Kopiec Kościuszki) 380 (Kopiec Piłsudskiego) m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość • aglomeracja	754 624 [2] 2315 [1] os./km² 1 467 000 (01.2009)
Strefa numeracyjna	(+48) 12
Kod pocztowy	30-001 do 31-999
Tablice rejestracyjne	KR
Położenie na mapie Polski Kraków
TERC (TERYT)	1261011
SIMC	0950463
Urząd miejski plac Wszystkich Świętych 3-4, 31-004 Kraków tel. (+48) 12 616-12-00, 12 616-12-07; faks (+48) 12 616-17-06
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Kraków w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Kraków (pełna nazwa: Stołeczne Królewskie Miasto Kraków) – miasto położone nad Wisłą w południowej Polsce, drugie w kraju – po Warszawie – pod względem liczby mieszkańców^[1][3] i pod względem powierzchni^[1]. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii; Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W przeszłości Kraków był stolicą Polski i siedzibą polskich królów. Jest stolicą województwa małopolskiego oraz historycznej Małopolski, a także centralnym ośrodkiem metropolitalnym aglomeracji krakowskiej.

Kraków jest miastem na prawach powiatu, siedzibą władz województwa małopolskiego. Znajduje się tu główna siedziba Polskiej Akademii Umiejętności oraz Instytutu Książki, miasto posiada również wiele placówek o znaczeniu i statusie narodowym m.in. Narodowy Stary Teatr, Muzeum Narodowe, Drukarnia Narodowa, Biblioteka Jagiellońska. Pełni funkcję centrum administracyjnego, kulturalnego, edukacyjnego, gospodarczego, usługowego i turystycznego. Jest jednym z kluczowych węzłów drogowych i kolejowych. W Balicach pod Krakowem znajduje się drugi co do wielkości polski port lotniczy o znaczeniu międzynarodowym, obsługujący loty transatlantyckie.

[edytuj] Położenie

Widok na rzekę Wisłę ze Wzgórza Wawelskiego

Kraków jest położony w południowej Polsce, w środkowo-północnej części województwa małopolskiego. Miasto leży nad Wisłą. Kraków znajduje się w miejscu zbiegu kilku krain geograficznych: Bramy Krakowskiej, Kotliny Oświęcimskiej, Kotliny Sandomierskiej, Pogórza Zachodniobeskidzkiego, Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.

[edytuj] Podział administracyjny

 Osobne artykuły: Podział administracyjny Krakowa, ulice Krakowa.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ulice i place Krakowa.

Dzielnice Krakowa

W XIV w. w Krakowie były 22 ulice, w 1866 roku już w mieście i na przedmieściach – 113, w 1880 roku – 135, w 1909 roku – 161, w 1926 roku – 457 ulic. Za najstarszą ulicę w Krakowie uznaje się ulicę Kanoniczą^{[potrzebne źródło]} dochodzącą pod Wawel.

Od 27 marca 1991 Kraków podzielony jest na 18 dzielnic samorządowych oznaczonych cyframi rzymskimi i nazwami.

Powszechnie używany jest historyczny podział miasta z lat 1951-1973 na 6 dzielnic administracyjnych: Stare Miasto, Zwierzyniec, Kleparz, Grzegórzki, Podgórze, Nowa Huta lub podział na 4 dzielnice, obowiązujący od 1973: Śródmieście, Podgórze, Krowodrza, Nowa Huta.

W Krakowie nazwy dzielnic pochodzą w większości od nazw miast, wsi, jurydyk, folwarków, osad itp., tworzących kiedyś oddzielne jednostki osadnicze a na przestrzeni wieków włączanych w granice administracyjne miasta.

[edytuj] Środowisko naturalne

Wydłużoną równoleżnikowo oś miasta stanowi dolina Wisły. Sieć rzeczną tworzy Wisła, jej prawy dopływ Wilga oraz dopływy lewe: Rudawa, Białucha, Dłubnia, Sanka i inne.

(do opracowania: stosunki wodne, rzeźba terenu, budowa geologiczna, klimat)

[edytuj] Klimat

[edytuj] Wartości średnie dla kolejnych miesięcy roku

[edytuj] Przyroda

[edytuj] Parki i ochrona przyrody

Dolinki Krakowskie

Zalew Zakrzówek

 Osobne artykuły: Parki w Krakowie, Bulwary Krakowa, Kąpieliska w Krakowie.

W Krakowie jest około 40 parków, które łącznie zajmują ok. 318,5 ha (2002) co stanowi niespełna 1% całkowitej powierzchni miasta^{[potrzebne źródło]}.

W Krakowie znajduje się 5 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 48,6 ha (0,14% powierzchni miasta)^{[potrzebne źródło]}. Na obszarze miasta Krakowa znajdują się niewielkie zielone obszary wchodzące w skład Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych. Zespół ten zajmuje się ochroną terenów Jury Krakowsko-Częstochowskiej m.in. fragmenty parku Bielańsko-Tynieckiego, Tenczyńskiego oraz Dolinek Krakowskich, wraz z ich otulinami. Ponadto ostoja przyrodnicza Jury Krakowsko-Częstochowskiej wchodzi w skład programu CORINE biotopes ze względu na swoją florę, faunę, geomorfologię i krajobraz.

Zachodnia część Krakowa stanowi tzw. Obszar Krakowski i podlega polskiej sieci ekologicznej, a część obszaru miasta usytuowana jest w zasięgu korytarza ekologicznego rzeki Wisły. Rzeki, ich doliny oraz zbiorniki wodne to jedne z najciekawszych z przyrodniczego punktu widzenia miejsc w Krakowie. W południowej części stoków wzgórz wapiennych oferują one warunki do rozwoju roślinności ciepłolubnej muraw i zarośli kserotermicznych.

[edytuj] Rezerwaty przyrody

[edytuj] Pomniki przyrody

 Osobny artykuł: Pomniki przyrody na terenie Krakowa.

W Krakowie znajdują się 203 pomniki przyrody, większość z nich to drzewa^{[potrzebne źródło]}. "Źródło Świętojańskie" w Tyńcu oraz głaz narzutowy przy ulicy Spółdzielców są jednymi z najważniejszych pomników przyrody w gminie Kraków.

[edytuj] Użytki ekologiczne

Kopiec Kościuszki i Błonia, w tle Las Wolski

• Uroczysko w Rząsce – teren częściowo położony w gminie Kraków, a częściowo na terenie Zabierzowa, zajmuje około 59 ha. Celem utworzenia użytku była ochrona fiołka bagiennego – gatunku zagrożonego wyginięciem, który w roku 2001 został wpisany na listę Polskiej Czerwonej Księgi Roślin. Użytek chroni także pozostałość ekosystemów leśnych oraz wodnych na tym terenie.
• Łąki Nowohuckie – teren o powierzchni około 57 ha. Użytek ten został uchwalony w 2003 roku przez Radę Miasta Krakowa, położony jest w pobliżu Placu Centralnego. Utworzony został w celu ochrony półnaturalnych zbiorowisk roślinnych (łąk podmokłych) w dolinie Wisły.

[edytuj] Uzdrowiska

Na terenie Krakowa znajdują się 2 uzdrowiska (w obu znajdują się parki):

• W Swoszowicach – na jego terenie znajdują się dwa źródła wody leczniczej Zdrój Główny i Napoleon, które dostarczają unikatowych wód mineralnych bogatych w anion siarczanowy, anion wodorowęglanowy, kation wapniowy, kation magnezowy. Zawartość siarki w wodach klasyfikuje Swoszowice na 5. miejscu na świecie, a 4. w Europie. W uzdrowisku leczy się także schorzenia reumatyczne za pomocą kąpieli z wykorzystaniem wód siarczanych i borowiny.
• W uzdrowisku Mateczny wykonywane są zabiegi odnowy biologicznej, balneologii.

[edytuj] Demografia

 Osobny artykuł: Ludność Krakowa.

• Wykres liczby ludności miasta Kraków na przestrzeni ostatnich 3 stuleci^[5]

Największą populację Kraków odnotował w 2003 r. – wg danych GUS 757 685 mieszkańców^[6].

[edytuj] Historia

Ta sekcja zawiera jedynie listę źródeł lub linki zewnętrzne, więc jej weryfikowalność pozostaje częściowo niejasna, z powodu niewystarczającej liczby przypisów umieszczonych w tekście artykułu.

 Osobne artykuły: Historia Krakowa, Kalendarium historii Krakowa.

Zobacz hasło Kraków w Wikisłowniku

 Z tym tematem związana jest kategoria: Historia Krakowa.

Przywilej lokacyjny Krakowa z 1257

Widok Krakowa w Kronice Hartmanna Schedla, 1493

Pieczęć miasta, XV w.

[edytuj] Toponimika nazwy miasta

Autorem pierwszego źródła piśmiennego, w którym w 966 pojawia się Kraków jest Ibrahim ibn Jakub. W dokumentach łacińskich w 973 występuje w formie Cracoua. Językoznawca Jerzy Nalepa twierdzi, że rdzeń krak oznacza odgałęzienie rzeczne^[7].

Według legendy zapisanej w końcu XII wieku przez Wincentego Kadłubka nazwa Krakowa^[8] pochodzi od imienia księcia Kraka, natomiast w legendach czeskich występuje postać księcia Kroka.

[edytuj] Średniowiecze

Najstarszy ośrodek osadniczy znajdował się m.in. na obronnym Wzgórzu Wawelskim i był jednym z ważniejszych grodów w plemiennym państwie Wiślan. Ziemie Wiślan mogły znajdować się przez pewien czas pod władaniem Państwa Wielkomorawskiego. W X w. (najprawdopodobniej w latach ok. 960 – ok. 986) Kraków wszedł w zależność od Czech, rządzonych przez pierwszych władców z dynastii Przemyślidów. Była to zależność luźna, natury trybutarnej i nie pozostawiła wyraźniejszych śladów w tradycji historycznej, a niektórzy historycy kwestionują w ogóle panowanie czeskie nad Krakowem w tym okresie. Około roku 990 gród znalazł się w granicach państwa piastowskiego, a próby dokładnego ustalenia czasu wcielenia do państwa Piastów oscylują pomiędzy 987 a 989 r. Pierwsza wiarygodna pisemna wzmianka o Krakowie pochodzi z dokumentu Dagome iudex z ok. 992 roku. Nad Wisłą obok Wawelu, niewielkim wzgórzu z jurajskiego wapienia, według legendy stała niegdyś świątynia pogańska, na miejscu której zbudowano następnie kościół romański pw. św. Michała Archanioła. Co najmniej od 1000 w Krakowie znajdowała się siedziba biskupstwa, a za panowania Kazimierza Odnowiciela Kraków stał się główną siedzibą książęcą.

W okresie rozbicia dzielnicowego Kraków był siedzibą księcia seniora, z czasem jednak książęta krakowscy stracili faktyczne zwierzchnictwo nad innymi władcami piastowskimi. W 1241 miasto zostało zniszczone podczas najazdu tatarskiego. Mogło to zadecydować o niepowodzeniu pierwszej lokacji Krakowa, która najprawdopodobniej miała miejsce na początku XIII w.. W dniu 5 czerwca 1257 książę Bolesław V Wstydliwy, jego matka Grzymisława i żona św. Kinga nadali miastu lokację na prawie magdeburskim^[9] w Koperni koło Pińczowa. Zasadźcami byli trzej wójtowie: Gedko Stilvoyt, Jakub z Nysy i Dytmar Wolk z Wrocławia. Nowo wytyczone miasto zostało zasiedlone głównie przez przybyszów ze Śląska i Niemiec, co tłumaczy fakt posługiwania się językiem niemieckim przez mieszczaństwo krakowskie do XVI w.

Wtedy też powstał charakterystyczny szachownicowy układ miasta, w który wpasowano zachowane elementy wcześniejsze (ul. Grodzka, kościół Mariacki). Pomiędzy Krakowem a Wawelem istniała osada Okół, dawne podgrodzie, która została wcielona do Krakowa przez króla Władysława Łokietka po buncie wójta Alberta. W 1320 w katedrze wawelskiej miała miejsce koronacja Władysława Łokietka, kończąca symbolicznie okres rozbicia dzielnicowego. Odtąd, aż do 1734, Kraków był miejscem koronacji królów Polski.

W XIV wieku na przedmieściach Krakowa powstały dwa kolejne miasta: na południu Kazimierz (1335) i na północy Kleparz (1366).

Jako stolica jednego z mocarstw europejskich w XV i XVI w., Kraków rozwijał się pod względem architektonicznym, handlowym, rzemieślniczym, kulturalnym i naukowym. Kompleks zamkowy na Wawelu przebudowano i rozbudowano w stylu renesansowym. Odnowiono powstały w 1364 uniwersytet. Zbudowany został również Barbakan razem z okręgiem murów miejskich.

[edytuj] Dzieje nowożytne (XVI - XIX wiek)

Po unii polsko-litewskiej i powstaniu Rzeczypospolitej Obojga Narodów Kraków znalazł się na uboczu wielkiego państwa. Sejmy i elekcje nowych monarchów odbywały się pod Warszawą, położoną mniej więcej w połowie drogi między stolicami Korony i Litwy. Od 1596 rozpoczął się proces przenoszenia dworu królewskiego Zygmunta III Wazy z Krakowa do Warszawy, zakończony ok. 1611 r. Nie miał miejsca jednakże akt formalnego przeniesienia stolicy. Katedra na Wawelu pozostała miejscem koronacji oraz pochówku królów Polski, zaś Kraków – stołecznym i królewskim miastem. Nawet w czasach późniejszych wezyr turecki Kara Mustafa, pisał w korespondencji do związanego z Wilanowem Jana III Sobieskiego: "zniszczę Twój Kraków...".

Wraz z upadkiem Rzeczypospolitej rozpoczął się upadek Krakowa. Zniszczenia wojenne mocno nadszarpnęły pozycję miasta i zahamowały jego rozwój. Po raz pierwszy Kraków został zniszczony przez obce wojska w 1655, podczas "potopu szwedzkiego" (przedmieścia ucierpiały jednak mocno już w 1587, podczas próby zdobycia miasta przez arcyksięcia Maksymiliana Habsburga). W latach 1656-1657 miało miejsce kolejne oblężenie miasta, bronionego wówczas przez Szwedów.

W XVIII w. Kraków był zdobywany przez wojska pruskie, szwedzkie, austriackie i rosyjskie. 24 marca 1794 na rynku krakowskim przysięgę Narodowi złożył naczelnik Tadeusz Kościuszko rozpoczynając tym samym powstanie. Po III rozbiorze Polski Kraków zajęli Austriacy. Aleksander Rożniecki – dowódca kawalerii uczestnicząc w wojnie austriacko-polskiej, począwszy od Raszyna, z oddziałem – forpocztą, dotarł do Krakowa 14 lipca 1809 r. (dzień przed ks. Poniatowskim) i przełamał ostatni opór Austriaków przed zwycięskim wkroczeniem księcia. 14 października 1809 r., na mocy traktatu z Schönbrunn, Kraków i Podgórze zostały przyłączone do Księstwa Warszawskiego jako stolica departamentu. W latach 1815-1846 stanowił stolicę niewielkiego powierzchniowo, formalnie niepodległego państwa – Rzeczypospolitej Krakowskiej. W tym okresie rozpoczęła się gruntowna modernizacja i przebudowa miasta, które wciąż tkwiło w średniowiecznym układzie urbanistycznym. Zburzono większość murów miejskich, zasypano fosę, na miejscu której powstał park – Planty. Po powstaniu krakowskim, zorganizowanym przeciwko dominacji austriackiej, miasto zostało w 1846 r. zaanektowane przez Austrię, w której granicach pozostawało aż do 1918. Nazwę Rzeczpospolita Krakowska zastąpiono nową: Wielkie Księstwo Krakowskie. Odtąd cesarz austriacki używał tytułu Wielki Książę Krakowa.

W 1850 wielki pożar zniszczył ok. 10% powierzchni miasta.

[edytuj] Historia najnowsza (XX - XXI wiek)

W 1915 nastąpiło połączenie Krakowa z Podgórzem, miastem założonym w 1784 na przeciwległym brzegu Wisły. W dwudziestoleciu międzywojennym, tuż po odzyskaniu niepodległości, polskie władze centralne uznały wawelski zamek za gmach reprezentacyjny Rzeczypospolitej, oddany do użytku Naczelnika Państwa, a następnie dla Prezydenta RP – uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1921 r., zespół urbanistyczny na Wawelu stał się jedną z oficjalnych Rezydencji Prezydenta Polski. Do dzisiaj zachował się apartament Prezydenta RP Ignacego Mościckiego.

Wojska niemieckie zajęły miasto 6 dni po rozpoczęciu II wojny światowej. W czasie okupacji hitlerowskiej (1939-1945) funkcjonowało ono jako stolica Generalnego Gubernatorstwa. Okupant niemiecki zamknął w getcie, a następnie wymordował żydowską ludność miasta (przed wojną Żydzi stanowili 25% wszystkich mieszkańców, po wojnie – niewiele ponad 2%)^{[potrzebne źródło]}. Wywieziono do Niemiec wiele dzieł sztuki, z których duża część nie powróciła do kraju. Kraków odniósł niewielkie straty podczas bombardowania miasta przez lotnictwo Armii Czerwonej. 18 stycznia 1945 wkroczyły tu wojska radzieckie. Kraków był jedynym większym miastem, które nie zanotowało podczas wojny spadku liczby ludności, zaś w 1945 roku był najludniejszym miastem w Polsce.

W okresie powojennym miał miejsce silny rozwój terytorialny i ludnościowy miasta. W 1951 przyłączono do Krakowa Nową Hutę, która według pierwotnych planów miała stanowić oddzielne miasto. Do dzisiaj jednym z historycznych miejsc w tej dzielnicy jest Plac Ratuszowy, gdzie w zamysłach budowniczych "socjalistycznego miasta" miała zostać wzniesiona ta instytucja. Od 1 stycznia 1957 do 31 maja 1975 miasto Kraków stanowiło oddzielne samodzielne województwo.

Obecnie Kraków jest jednym z najpopularniejszych miejsc na świecie^[10]. W czerwcu 2007 Kraków obchodził 750 rocznicę lokacji miasta.

Pomimo coraz większej kosmopolityzacji, pozostaje nadal depozytariuszem polskiego godła. Jako jedyne miasto w Polsce ma prawo używać w herbie godła Państwa Polskiego. Taka możliwość, według symboliki heraldycznej, przysługuje jedynie miastom stołecznym.

[edytuj] Architektura

 Osobny artykuł: Architektura Krakowa.

[edytuj] Polityka

 Osobny artykuł: Rada Miasta Krakowa.

Samorządowym organem władzy w Krakowie, sprawującym także funkcje kontrolne, złożonym z radnych pochodzących z wyboru, działającym na podstawie przepisów o samorządzie gminnym oraz o samorządzie powiatowym jest Rada Miasta Krakowa.

[edytuj] Współpraca międzynarodowa

Miasta bliźniacze:

Miasta partnerskie:

Współpraca miast bez umowy:

• 16 kwietnia 1997 r. Rada Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa, podjęła Uchwałę o współpracy partnerskiej z czeczeńską stolicą Groznym. W związku z działaniami wojennymi, prowadzonymi na terenie Czeczenii, umowa ta nie została nigdy parafowana przez władze Groznego. Na terenie Krakowa znajdowały się niektóre instytucje tej nieuznawanej Republiki oraz Czeczeński Ośrodek Informacyjny (siedziba przy Rynku Głównym), traktowany przez zainteresowanych jako swoista Ambasada Czeczenii w Polsce.

• Nazwę Krakow noszą także 4 miejscowości w USA (m.in. w Wisconsin, Missouri), 1 w Kanadzie (koło Edmonton, Alberta), 1 w Australii (Cracow koło Theodore w pobliżu Rockhampton, Queensland) i 1 w Niemczech (w Meklemburgii-Pomorzu Przednim). W Czechach (powiat Rakovník) znajduje się wieś Krakov.

[edytuj] Gospodarka

Outsourcing

Kraków jest największym polskim ośrodkiem outsourcingu . W Krakowie i najbliższych okolicach działa około 40 firm sektora obsługi procesów biznesowych. Zajmują się one obsługą księgową, podatkową, informatyczną czy finansową spółek tego samego koncernu lub wielu firm. Są wśród nich m.in. Accounting Plaza Central Europe, Capgemini Polska, HCL Poland, Hewitt Associates, Hitachi Data Systems, IBM BTO Bussines Consulting Services, Shell Polska i State Street Services Poland. Branża ta zatrudnia 16 tysięcy osób , w najbliższych latach planowany jest wzrost zatrudnienia .

Kraków w raporcie "Top 50 Emerging Globar Outsourcing Cities", opublikowanym przez firmę consultingową Tholons znalazł się na 4. miejscu na świecie i pierwszym w Europie Środkowo-Wschodniej jako atrakcyjne miejsce lokalizacji dla firm BPO. Kraków poprawił swój wynik z ubiegłego roku (wówczas zajął 5. miejsce) oraz sprzed dwóch lat (16. miejsce), wyprzedził również w tegorocznym rankingu m.in. Pragę i Budapeszt (odpowiednio 12. i 22. miejsce).

Stolica Małopolski została uznana za cenione przez inwestorów miejsce lokowania inwestycji w centra usług finansowo-księgowych, wielojęzyczne centra obsługi klienta (multilingual contact center) oraz centra usług rekrutacji i zarządzania zasobami ludzkimi (human resources). Drugie polskie miasto w rankingu – Warszawa (28.miejsce) zdaniem autorów raportu wyróżnia się jako lokalizacja usług ochrony zdrowia (heath-care services).

PKB

PKB w Krakowie jest na poziomie 158,5 % średniej krajowej( w kategorii dużych miast jest to trzeci wynik w kraju po Warszawie i Poznaniu) i wynosi 48924 złote na mieszkańca.(dane GUS)

Powierzchnia biurowa

Kraków jest drugim największym po Warszawie rynkiem powierzchni biurowej w Polsce. W Krakowie całkowite zasoby nowoczesnej powierzchni biurowej szacowane są na 450.000 m kw. Liczba ta będzie wyższa, ponieważ w budowie znajduje się blisko 70.000 m kw. W 2009 r. na rynek zostały dostarczone budynki: M65 Meduza, Portus,Centrum Biurowe Kazimierz oraz kolejne fazy parku biurowego KBP w Zabierzowie koło Krakowa (KBP 800 oraz 1000). W końcowych stadiach realizacji są natomiast Diamante Plaza oraz Krakowskie Centrum Biurowe Vinci czy pierwszy z budynków Quattro Business Park. Restrykcyjna polityka banków oraz słabnący popyt spowodowały, że rozpoczęcie większości planowanych inwestycji biurowych zostało przesunięte w czasie. Niedostateczny popyt wpływa też na zwiększenie ilości pustostanów. W połowie 2009 r. osiągnęła ona poziom ok. 6%. Czynsze wywoławcze wynoszą obecnie 14-16 EUR/m kw./ miesiąc.

Krakowski Park Technologiczny

Krakowski Park Technologiczny Sp. z o.o. jest spółką zarządzającą Specjalną Strefą Ekonomiczną . Spółka została założona przez trzy największe uczelnie krakowskie: Politechnikę Krakowską, Akademię Górniczo-Hutniczą i Uniwersytet Jagielloński. Wśród założycieli były także władze miasta i województwa. Głównym powodem powołania Krakowskiego Parku Technologicznego było poszukiwanie instrumentów wsparcia restrukturyzacji przemysłu Małopolski.Do sukcesów należało m.in. sprowadzenie do podkrakowskich Niepołomic firmy MAN oraz Nidec Motors . Dzięki działalności Krakowskiego Parku Technologicznego zmienił się obraz i charakter miasta i regionu. Kiedyś zdominowany przez przemysł ciężki Kraków, obecnie uważany jest za miasto, w którym dynamicznie rozwija się przemysł z branży high-tech a KPT wraz z firmami, które zainwestowały na terenie strefy, stanowi wizytówkę regionu. Dzisiaj wizerunek miasta budują takie firmy jak ComArch, Motorola, ACS, Shell, Ericpol,Onet.pl,Google, ACS oraz inne firmy z sektora IT oraz sektora nowoczesnych usług finansowych

 Osobny artykuł: Krakowski Okręg Przemysłowy.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Przedsiębiorstwa w Krakowie.

[edytuj] Transport

Autostrada A4 w Krakowie

Kraków Airport im. Jana Pawła II

Autobus miejski na ul. św. Idziego

Tramwaj na ul. Basztowej

Stacja Dworzec Główny Tunel w Tunelu Krakowskiego Szybkiego Tramwaju

Budynek Głównego Dworca Kolejowego w Krakowie przy placu Jana Nowaka-Jeziorańskiego

Most Piłsudskiego

[edytuj] Tranzyt

 Osobny artykuł: Obwodnice Krakowa.

Kraków jest ważnym węzłem komunikacyjnym. Przez miasto przechodzą drogi krajowe i europejskie: 4E40 , 7E77 , 44, 79, 94, a w relacji wschód-zachód, południowym obejściem miasta, przebiega autostrada A4E40 .

[edytuj] Lotniska

[edytuj] Kraków Airport im. Jana Pawła II

 Osobny artykuł: Port lotniczy Kraków-Balice.

Kraków Airport im. Jana Pawła II (nazwa ta obowiązuje od 4 września 2007) jest drugim najruchliwszym lotniskiem w Polsce – w roku 2007 obsłużył ponad 3 mln pasażerów. Posiadające jedną 2550-metrową drogę startową lotnisko jest ulokowane w Balicach, 11 km na zachód od centrum miasta i pozostaje współużytkowane jako wojskowa baza lotnicza.

Krakowski port lotniczy oferuje połączenia z ponad 59 miastami na świecie i posiada dwa terminale: T1 międzynarodowy i T2 krajowy. Posiada jedyne w Polsce połączenie kolejowe z centrum miasta, obsługiwane szynobusami "Balice Ekspres". Jego przydatność była w przeszłości kontestowana, ze względu na znaczne oddalenie między stacją końcową a terminalem lotniska (kilkaset metrów). W chwili obecnej sytuacja uległa poprawie dzięki darmowemu autobusowi kursującemu wahadłowo pomiędzy nimi. Docelowo linia kolejowa ma zostać odpowiednio przedłużona.

[edytuj] Lotnisko sportowe

 Osobny artykuł: Lotnisko Kraków-Pobiednik.

Na granicy administracyjnej miasta Krakowa w Pobiedniku Wielkim znajduje się lotnisko sportowe z trawiastym polem wzlotów: Lotnisko Kraków-Pobiednik, zarządzane przez Aeroklub Krakowski. W ramach aeroklubu działają sekcje samolotowa, szybowcowa, spadochronowa, balonowa i modelarska.

[edytuj] Lądowisko Rakowice-Czyżyny

 Osobny artykuł: Lotnisko Kraków-Rakowice-Czyżyny.

Lotnisko Kraków-Rakowice-Czyżyny przy Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, pierwsze lotnisko Krakowa, czynne od 1912 do 1960, rozformowane i częściowo zabudowane osiedlem i ulicami, zostało wskrzeszone latem 2003 na potrzeby pikniku lotniczego przez Muzeum Lotnictwa Polskiego, położone na dawnym terenie lotniska. Odbywający się pod koniec czerwca Małopolski Piknik Lotniczy stał się corocznym międzynarodowym festynem, podczas którego samoloty do 7500 kg i śmigłowce ponownie korzystają z betonowej drogi startowej na kierunku 26 o wymiarach 720 x 60 m.

[edytuj] Komunikacja miejska

 Osobne artykuły: Autobusy miejskie w Krakowie, Tramwaje w Krakowie, Tramwaj wodny w Krakowie.

Pierwsza linia szynowego tramwaju konnego powstała w Krakowie w 1882 roku, zastępując funkcjonującą od co najmniej kilkunastu lat linię omnibusową. W roku 1927 uruchomiono pierwszą linię autobusową. Obecnie autobusy miejskie są w większości własnością Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego S.A. w Krakowie. Obsługują 70 linii miejskie dziennych, 60 podmiejskich, 10 nocnych (w tym jedną aglomeracyjną), 4 przyspieszone i 6 dodatkowych (wspomagających).W 2008 roku Kraków otworzył tunel (Krakowski Szybki Tramwaj). Jest to pierwszy w Polsce tunel, w którym może poruszać się tramwaj.

[edytuj] Kolej

Kraków jest jednym z najważniejszych w Polsce węzłów kolejowych. Posiada szybkie połączenia z Warszawą i Gdańskiem (PKP InterCity), dodatkowo połączenie EuroCity z Wiedniem oraz EuroCity Wawel z Wrocławiem, Berlinem i Hamburgiem. Dostać można się także do Kijowa, Odessy, Pragi, Budapesztu, Bukaresztu, Bratysławy i Lwowa. Często kursujące pociągi pospieszne zapewniają dojazd do Bielska-Białej, Częstochowy, Łodzi, Kielc, Lublina, Katowic, Tarnowa, Rzeszowa, Radomia, Przemyśla, Wrocławia, Poznania, Torunia, Szczecina, Bydgoszczy, Opola, Olsztyna i wielu innych miast. Nocne pociągi międzynarodowe łączą Kraków z Pragą i Budapesztem.

Dworzec Kraków Główny położony jest w ścisłym centrum miasta – przy ul. Lubicz na północny wschód od Rynku. Wraz z Regionalnym Dworcem Autobusowym przy ul. Bosackiej tworzy on kompleks zwany Krakowskim Centrum Komunikacyjnym.

Znaczącym dworcem jest również Kraków Płaszów, położony w południowo-wschodniej części miasta. Zapewnia on częste i szybkie połączenia z Rzeszowem, Tarnowem, Przemyślem, Skawiną i Kalwarią Zebrzydowską. Inne stacje znajdują się w takich dzielnicach jak Łobzów, Mydlniki, Bieżanów, Prokocim czy Łagiewniki. Nowa Huta pozbawiona jest kolejowej komunikacji pasażerskiej, choć istnieje tu największa w Krakowie stacja przeładunkowa.

Połączenia kolejowe wewnątrz aglomeracji krakowskiej obsługiwane są przez szynobusy oraz EZT. Obsługują one trasy do Krzeszowic, Trzebini, Wieliczki, Skawiny i Portu Lotniczego w Krakowie-Balicach. Stanowią alternatywę dla często zakorkowanych w szczycie przewozowym dróg. W ofercie PKP PR znajdują się czasowe bilety strefowe na wielokrotne przejazdy koleją w aglomeracji krakowskiej.

[edytuj] Mosty

 Osobny artykuł: Mosty Krakowa.

Wisła przedziela Kraków na 2 zbliżone rozmiarami części. W obrębie miasta znajduje się 14 mostów na Wiśle, łączących dzielnice południowe z północnymi (11 drogowych i 3 kolejowe).

[edytuj] Edukacja

UJ – Collegium Novum

Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie

W Krakowie znajdują się liczne placówki oświatowe, w tym: 187 przedszkoli, 162 szkoły podstawowe, 50 gimnazjów, 31 liceów ogólnokształcących, 27 zespołów szkół zawodowych (w skład których wchodzą technika, licea profilowane i szkoły zawodowe), 23 szkoły wyższe, 20 instytutów, 7 szkół muzycznych oraz placówki oświatowe innego typu (szkoły sportowe, centra kultury, punkty kursów językowych itp.)^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Szkoły wyższe

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wyższe uczelnie w Krakowie.

[edytuj] Seminaria Duchowne

• Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Krakowskiej (również diecezji bielsko-żywieckiej)
• Wyższe Seminarium Duchowne Franciszkanów Konwentualnych w Krakowie
• Wyższe Seminarium Duchowne Braci Mniejszych w Krakowie
• Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Sosnowieckiej w Krakowie
• Wyższe Seminarium Duchowne Towarzystwa Salezjańskiego w Krakowie
• Wyższe Seminarium Duchowne Kapucynów w Krakowie
• Wyższe Seminarium Duchowne Krakowskiej Prowincji Karmelitów Bosych w Krakowie
• Wyższe Seminarium Duchowne Księży Michalitów w Krakowie
• Wyższe Seminarium Duchowne OO. Karmelitów w Krakowie
• Wyższe Seminarium Duchowne OO. Paulinów Kraków-Skałka
• Wyższe Seminarium Duchowne OO. Pijarów w Krakowie
• Wyższe Seminarium Misjonarzy Saletynów w Krakowie
• Wyższego Seminarium Duchownego Księży Misjonarzy w Krakowie
• Kolegium Filozoficzne-Teologiczne Dominikanów w Krakowie
• Scholastykat Towarzystwa Jezusowego w Krakowie

[edytuj] Ośrodki naukowe

Głównymi ośrodkami naukowymi w Krakowie są:

• Instytut Farmakologii PAN w Krakowie
• Instytut Fizyki Jądrowej w Krakowie
• Instytut Mechaniki Górotworu PAN
• Instytut Języka Polskiego PAN
• Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej PAN
• Instytut Zootechniki
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Mikroelektroniki Hybrydowej i Rezystorów – oddział zamiejscowy Instytutu Technologii Elektronowej
• Instytut Botaniki im. Władysława Szafera PAN
• Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN
• Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie
• Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN

[edytuj] Imprezy studenckie

• Juwenalia – coroczne święto studentów, trwa od kilku do kilkunastu dni w maju (czasem na początku czerwca). Najważniejszymi elementami obchodów są pochody studenckie i wręczenie żakom klucza do bram miasta. Juwenaliom towarzyszą liczne koncerty, występy i zabawy.
• Festiwal nauki w Krakowie – impreza organizowana przez wszystkie krakowskie państwowe uczelnie wyższe, przy udziale licznych instytucji. Celem jest zaprezentowanie działalności naukowej i dydaktycznej niektórych szkół poprzez panele dyskusyjne, prezentacje z doświadczeniami i część kulturalną (koncerty, występy artystyczne).
• MediaTory - Studenckie Nagrody Dziennikarskie, przyznawane corocznie przez studentów dziennikarstwa z ośmiu uniwersytetów z całej Polski.

[edytuj] Licea ogólnokształcące

 Z tym tematem związana jest kategoria: Licea ogólnokształcące w Krakowie.

[edytuj] Sport

 Osobny artykuł: Sport w Krakowie.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Krakowie.

Tor kajakarstwa górskiego w Krakowie

W 1869 roku wprowadzono w Galicji (a więc również w Krakowie) wychowanie fizyczne do szkół. W 1889 roku prof. dr Henryk Jordan założył w Krakowie Park Zabaw i Gier, gdzie tutejsza młodzież mogła swobodnie poznawać i uprawiać sport. Przełomowym okresem, w historii krakowskiego sportu był rok 1906, kiedy powstały najstarsze obecnie kluby piłkarskie w Polsce: Cracovia i Towarzystwo Sportowe Wisła. W tym samym czasie powstał Klub Sportowy Juvenia – początkowo również piłkarski, znany obecnie głównie z sekcji rugby. W 1919 r. powstał Wojskowy Klub Sportowy "Wawel Kraków". Właśnie w Krakowie, jeszcze w czasie zaborów, powstał Związek Polskiej Piłki Nożnej dla Galicji (1911 r.). Historia polskiej lekkoatletyki, rozpoczęła się w Krakowie, powołaniem w 1867 roku Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". W połowie 1919 r., rozpoczęto w tym mieście, tworzenie struktur Polskiego Związku Lekkiej Atletyki, oraz powstał komitet organizacyjny Polskiego Związku Narciarskiego (obecną jego siedzibą jest Kraków). Również W Krakowie, w 1919 r., powołano do życia Polski Komitet Olimpijski, początkowo pod nazwą Polski Komitet Igrzysk Olimpijskich.

Krakowscy sportowcy odnoszą sukcesy na arenach krajowych i międzynarodowych, lecz wciąż potrzeba budowy odpowiednich obiektów sportowych, które pozwoliłyby na dalszy rozwój i krzewienie kultury fizycznej wśród młodzieży. W roku 2002 powstał w Krakowie tor kajakarstwa górskiego – jeden z najnowocześniejszych europejskich obiektów tego typu (obiekt o charakterze olimpijskim). Organizowane są tam spływy kajakowe oraz pontonowe (rafting).

[edytuj] Kultura

Zamek Królewski na Wawelu

Muzeum Czartoryskich – Dama z gronostajem Leonardo da Vinci

Kraków jest jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych w Polsce (stolica kulturalna kraju^{[potrzebne źródło]}) oraz turystycznych w Europie. Obszar zabytkowego Starego Miasta oraz Kazimierza wpisano w 1978 r. na pierwszą listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. W roku 2000 Kraków otrzymał tytuł Europejskiej stolicy Kultury. W 2008 r. odwiedziło go blisko 7,5 miliona turystów, w tym ponad 2 miliony cudzoziemców^[11]. W Krakowie swe siedziby mają instytucje kulturalne o znaczeniu ogólnopolskim.

[edytuj] Teatry

 Osobny artykuł: Teatry Krakowa.

W Krakowie istnieje 11 dużych teatrów oraz szereg mniejszych, często wystawiających swoje sztuki w małych nastrojowych piwniczkach. Znajduje się tu także pierwszy polski teatr stały, publiczny i zawodowy, Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, jeden z najstarszych w Polsce. W 2009 r. wzniesiono budynek Opery Krakowskiej przy ul. Lubicz. Zespół Opery występował wcześniej w budynku Teatru im. J. Słowackiego. W mieście działa również filharmonia im. Karola Szymanowskiego.

[edytuj] Muzea

 Osobny artykuł: Muzea Krakowa.

W Krakowie znajduje się ponad 30 muzeów.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Muzea w Krakowie.

[edytuj] Krakowskie kabarety

 Z tym tematem związana jest kategoria: Kabarety Krakowa.

[edytuj] Biblioteki

 Osobny artykuł: Krakowskie biblioteki.

Kraków posiada 5 bibliotek publicznych: 4 miejskie i 1 wojewódzką oraz 2 biblioteki: przy Ośrodku Kultury im. C. K. Norwida i Regionalnym Ośrodku Edukacji Ekologicznej. Poza tym na terenie miasta działa 16 bibliotek naukowych (głównie przy uczelniach i instytutach naukowych) m.in. Biblioteka Jagiellońska, Biblioteka Czartoryskich, Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Hugona Kołłątaja, Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk.

[edytuj] Galerie i sale wystawiennicze

Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach – "Hołd pruski" – Jana Matejki

 Z tym tematem związana jest kategoria: Galerie sztuki w Krakowie.

[edytuj] Muzyka w Krakowie

 Osobny artykuł: Muzyka w Krakowie.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Muzyka w Krakowie.

[edytuj] Krakowskie tradycje i imprezy kulturalne

Święto Chleba w 2007 roku

 Osobny artykuł: Imprezy kulturalne w Krakowie.

 Z tym tematem związane są kategorie: Krakowskie tradycje, Imprezy cykliczne w Krakowie.

[edytuj] Filmy i seriale kręcone w Krakowie

• Filmy
  • Rower (1955)
  • Pętla (1957)
  • Noce i dnie (sceny w Kalińcu) (1975)
  • Człowiek z marmuru (1976)
  • Lista Schindlera (1993)
  • Anioł w Krakowie (2001)
  • Cud w Krakowie (2004)
  • Vinci (2004)
  • Trzeci (2004)
  • Polana pośród brzeziny (2004)
  • Karol. Człowiek, który został papieżem (2005)
  • Jan Paweł II (2005)
  • Zakochany Anioł (2005)
  • Katyń (2007)
  • Nie kłam kochanie (2008)
  • Trans-misja (2008)
  • Rysa (2008)
  • Mała matura 1947 - w przygotowaniu

• Seriale
  • Kryminalni (odcinki: "Wpływ Merkurego" oraz "Wpływ Marsa") (dla TVN, 2005)
  • W11 - Wydział śledczy (dla TVN, 2004 – 2009)
  • Detektywi (dla TVN, 2005 - 2009)
  • Po prostu Majka - w przygotowaniu (dla TVN, 2009 – 2010)
  • Jabłko Adama - w przygotowaniu (dla TVN, 2009 – 2010)

[edytuj] Media

[edytuj] Prasa

Regionalną gazetą wydawaną codziennie jest Dziennik Polski. Wydawanych jest osiem gazet lokalnych (w piątek dodatkowo jeszcze jedna gazetka lokalna) obejmujących swym zasięgiem województwo małopolskie i podkarpackie.^[12].

[edytuj] Stacje radiowe

W Krakowie nadaje kilkanaście rozgłośni radiowych. Również mieści się tu siedziba ogólnopolskiego Radia RMF FM, RMF Classic i RMF Maxxx.

• Stacje radiowe nadawane z Krakowa:
  • Antyradio 101,3 FM
  • Radiofonia
  • Radio Alfa
  • Radio Chilli ZET
  • Radio Eska Kraków
  • Radio Eska Rock
  • Radio Kraków
  • Radio Planeta
  • Radio Roxy FM
  • Radio TOK FM
  • Radio Vox FM Kraków
  • Radio ZET – oddział lokalny
  • Radio Złote Przeboje 92,5 FM
  • RMF Classic
  • RMF FM
  • RMF Maxxx Kraków
  • Twoje Radio Wawel – 1602 kHz AM

[edytuj] Stacje telewizyjne

Miasto jest siedzibą regionalnej telewizji województwa małopolskiego TVP Kraków.

[edytuj] Życie religijne

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: opisać życie religijne, liczba parafii, dekanatów, znaczenie Krakowa jako ośrodka religijnego, wyciąć listę kościołów. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

 Osobne artykuły: Kościoły Krakowa, Synagogi Krakowa.

[edytuj] Koscioły prawosławne

• Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny - Parafia pw. Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy - ul. Szpitalna 24

[edytuj] Kościoły katolickie

• Kościół rzymskokatolicki – na terenie Krakowa znajdują się 44 kościoły parafialne, 4 kościoły rektoralne oraz 1 parafia wojskowa^[13]
• Kościół Polskokatolicki w RP – dwie parafie: pw. Wniebowstąpienia Pańskiego – ul. Friedleina 8 oraz pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – ul. Miechowity 19
• Kościół Starokatolicki Mariawitów – nabożeństwa w ewangelickim kościele św. Marcina.
• Polski Narodowy Katolicki Kościół w RP – wspólnota misyjna pw. Zmartwychwstania Pańskiego

[edytuj] Kościoły protestanckie

• Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP – Kościół św. Marcina w Krakowie
• Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP – zbór, ul. Długa 3
• Kościół Chrześcijan Baptystów – 3 zbory, pierwszy zbór: ul. Wyspiańskiego 4
• Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
• Kościół Boży w Chrystusie – Kościół "Chrystus Królem" w Krakowie, ul. Sarnie Uroczysko 21
• Kościół Ewangeliczny "Misja Łaski" – zbór, ul. Lwowska 30
• Kościół Zielonoświątkowy w RP – 2 zbory: zbór ,,Betlejem", zbór w Krakowie- Nowej Hucie
• Kościół Jezusa Chrystusa - zbór, ul. Plac Szczepański 8
• Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich - zbór, ul. Prądnicka 4
• Kościół pod wezwaniem św. Lecha - zbór, ul. Miodna 9

[edytuj] Judaizm

• Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie

[edytuj] Buddyzm

• Szkoła Zen Kwan Um w Polsce - ośrodek, ul. Łobzowska 41/3
• Sanga Zen uczniów Mistrza Kaisena - ośrodek, ul. Królewska 15/8
• Przyjaciele Zachodniej Wspólnoty Buddyjskiej - ośrodek "Sanghaloka", ul. Augustiańska 4
• Związek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang - ośrodek, ul. Łobzowska 41/3
• Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu - ośrodek, ul. Stattlera 5

[edytuj] Inne

• Świadkowie Jehowy – 64 zbory spotykające się w 23 Salach Królestwa.
• Świecki Ruch Misyjny "Epifania" – zbór w Krakowie, ul. Duża Góra 7.

[edytuj] Osoby związane z Krakowem

 Osobne artykuły: Honorowi Obywatele Miasta Krakowa, Prezydenci Krakowa, Biskupi krakowscy.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Krakowem.

[edytuj] Sąsiednie gminy

Igołomia-Wawrzeńczyce, Kocmyrzów-Luborzyca, Koniusza, Liszki, Michałowice, Mogilany, Niepołomice, Skawina,Świątniki Górne, Wieliczka, Wielka Wieś, Zabierzów, Zielonki

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

Monografie

• Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki i Józef Mitkowski (red.) "Dzieje Krakowa", 1979, Wyd. Literackie, Kraków ISBN 83-08-00115-7 (całość); tomy:
  • "Kraków do schyłku wieków średnich" tom 1, ISBN 83-08-02057-7
  • "Kraków w wiekach XVI-XVIII" tom 2, ISBN 83-08-00663-9
  • "Kraków w latach 1796-1918" tom 3, ISBN 83-08-00116-5
  • "Kraków w latach 1918-1939" tom 4, ISBN 83-08-02764-4
  • "Kraków w latach 1939-1945" tom 5, ISBN 83-08-03289-3
  • "Kraków w latach 1945-1989" tom 6, ISBN 83-08-03636-8

Czasopisma

• Miesięcznik "Kraków" 2005-, ISSN 1733-0459
• Rocznik "Małopolska" 1999-, ISSN 1641-1105

[edytuj] Zobacz też

• Cracow
• Nowy cmentarz żydowski w Krakowie
• Cmentarz Remuh
• Cmentarz Abrahama w Krakowie
• Podgórski cmentarz żydowski w Krakowie

[edytuj] Linki zewnętrzne

Informacje w siostrzanych projektach:

 Grafiki i media  na Wikimedia Commons
 Definicja słownikowa  w Wikisłowniku
 Cytaty  w Wikicytatach
 Wiadomości  na Wikinews

• Magiczny Kraków (serwis miejski)
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta województwa małopolskiego Miasta na prawach powiatu Kraków • Nowy Sącz • Tarnów Miasta powiatowe Bochnia • Brzesko • Chrzanów • Dąbrowa Tarnowska • Gorlice • Limanowa • Miechów • Myślenice • Nowy Targ • Olkusz • Oświęcim • Proszowice • Sucha Beskidzka • Wadowice • Wieliczka • Zakopane Miasta gminne Alwernia • Andrychów • Biecz • Bobowa • Brzeszcze • Bukowno • Chełmek • Ciężkowice • Czchów • Dobczyce • Grybów • Jordanów • Kalwaria Zebrzydowska • Kęty • Krynica-Zdrój • Krzeszowice • Libiąż • Maków Podhalański • Miechów • Mszana Dolna • Muszyna • Niepołomice • Nowy Wiśnicz • Piwniczna-Zdrój • Rabka-Zdrój • Ryglice • Skała • Skawina • Słomniki • Stary Sącz • Sułkowice • Szczawnica • Szczucin • Świątniki Górne • Trzebinia • Tuchów • Wojnicz • Wolbrom • Zakliczyn • Zator • Żabno

p • d • e Województwo małopolskie Powiaty grodzkie Kraków • Nowy Sącz • Tarnów Powiaty ziemskie bocheński • brzeski • chrzanowski • dąbrowski • gorlicki • krakowski • limanowski • miechowski • myślenicki • nowosądecki • nowotarski • olkuski • oświęcimski • proszowicki • suski • tarnowski • tatrzański • wadowicki • wielicki

p • d • e Miasta wojewódzkie Polski Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Gorzów Wielkopolski • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Łódź • Olsztyn • Opole • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Toruń • Warszawa • Wrocław • Zielona Góra

p • d • e Miasta wojewódzkie II Rzeczypospolitej Białystok • Brześć nad Bugiem • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Lwów • Łódź • Łuck • Nowogródek • Poznań • Stanisławów • Tarnopol • Toruń • Warszawa • Wilno

p • d • e Obiekty z listy Światowego Dziedzictwa UNESCO w Polsce Kulturowe Stare Miasto w Krakowie • Kopalnia soli w Wieliczce • Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945) • Stare Miasto w Warszawie • Stare Miasto w Zamościu • Zespół staromiejski Torunia • Zamek Krzyżacki w Malborku • Kalwaria Zebrzydowska • Kościoły pokoju (Jawor, Świdnica) • Drewniane kościoły południowej Małopolski (Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica, Sękowa) • Park Mużakowski nad Nysą • Hala Stulecia we Wrocławiu Przyrodnicze Białowieski Park Narodowy Liga Polskich Miast i Miejsc UNESCO

p • d • e Federacja Miast Kopernikowskich  Włochy: Bolonia  Polska: Frombork • Grudziądz • Lidzbark Warmiński • Kraków • Olsztyn • Toruń • Włocławek

p • d • e Miasta Nowej Hanzy  Niemcy Ahlen • Alfeld an der Leine • Anklam • Attendorn • Bad Iburg • Balve • Beckum • Bockenem • Brakel • Brandenburg an der Havel • Breckerfeld • Brema • Brilon • Brunszwik • Buxtehude • Demmin • Dorsten • Dortmund • Drolshagen • Duderstadt • Duisburg • Einbeck • Emmerich am Rhein • Frankfurt nad Odrą • Fürstenau • Gardelegen • Getynga • Goslar • Greifswald • Gronau (Leine) • Halle • Haltern am See • Hamburg • Hameln • Hamm • Haselünne • Havelberg • Helmstedt • Herford • Hildesheim • Höxter • Kalkar • Kamen • Kilonia • Korbach • Kyritz • Lemgo • Lippstadt • Lubeka • Lüneburg • Lünen • Magdeburg • Marienmünster • Medebach • Melle • Meppen • Merseburg • Minden • Mühlhausen • Münster • Naumburg • Neuenrade • Neuss • Nieheim • Osnabrück • Osterburg (Altmark) • Osterode am Harz • Paderborn • Perleberg • Pritzwalk • Quakenbrück • Quedlinburg • Rheda-Wiedenbrück • Rheine • Rostock • Rüthen • Salzwedel • Seehausen (Altmark) • Soest • Solingen • Stade • Stendal • Stralsund • Sundern (Sauerland) • Tangermünde • Telgte • Uelzen • Unna • Uslar • Vreden • Warburg • Warendorf • Werben (Elbe) • Werl • Werne • Wesel • Wipperfürth • Wismar  Polska Białogard • Braniewo • Chełmno • Darłowo • Elbląg • Frombork • Gdańsk • Goleniów • Koszalin • Kraków • Lębork • Olsztyn • Radom • Sławno • Słubice • Słupsk • Stargard Szczeciński • Strzelce Opolskie • Szczecin • Toruń • Wrocław  Holandia Bolsward • Deventer • Doesburg • Elburg • Groningen • Harderwijk • Hasselt • Hattem • Kampen • Oldenzaal • Ommen • Roermond • Stavoren • Zutphen • Zwolle  Rosja Biełoziersk • Iwangorod • Kaliningrad • Kingisepp • Nowogród Wielki • Psków • Smoleńsk • Tichwin • Torżok • Totma • Twer • Wielki Ustiug  Łotwa Kieś • Koknese • Kuldīga • Limbaži • Ryga • Straupe • Valmiera • Windawa  Estonia Narwa • Parnawa • Tallinn • Tartu • Viljandi  Szwecja Kalmar • Nyköping • Visby  Wielka Brytania Aberdeen • King's Lynn Pozostałe państwa Turku • La Rochelle • Brugia • Kowno • Bergen • Witebsk