| Mao Zedong | |
  |
|
| Data i miejsce urodzenia | 26 grudnia 1893 Shaoshan |
| Data i miejsce śmierci | 9 września 1976 Pekin |
| Prezydent ChRL (przewodniczący)[1] | |
| Okres urzędowania | od 1954 do 1959 |
| Przynależność polityczna | Komunistyczna Partia Chin |
| Następca | Liu Shaoqi |
| Mao Zedong | |
| Chińskie nazwisko i imię | |
| Hanyu pinyin | Máo Zédōng[2] |
| Wade-Giles | Mao Tse-tung |
| Jaworski-Jabłoński | Mao Tse-tung |
| Zn. tradycyjne | 毛澤東 |
| Zn. uproszczone | 毛泽东 |
Mao Zedong, Mao Tse-tung (ur. 26 grudnia 1893, zm. 9 września 1976) – chiński przywódca komunistyczny; od 1943 r. szef biura politycznego Komunistycznej Partii Chin oraz Przewodniczący Komitetu Politycznego Komunistycznej Partii Chin aż do śmierci.
1 października 1949 na placu Tian'anmen Mao ogłosił powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Od lat pięćdziesiątych za jego sprawą przeprowadzono szereg kampanii politycznych i gospodarczych takich jak: kampania przeciwko prawicowcom, wielki skok naprzód, rewolucja kulturalna, których efektem była śmierć około 70 milionów ludzi.
Razem z Zhu De był założycielem Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (1 sierpnia 1927 r.) po tym jak Czang Kaj-szek rozpoczął serię czystek przeciwko komunistom. Po zdobyciu władzy Mao zapoczątkował przebudowę systemu gospodarczego i społecznego Chin poprzez proces kolektywizacji. Przyczynił się także do rozłamu w bloku państw komunistycznych i zaognienia stosunków z ZSRR. U schyłku życia doprowadził do ocieplenia stosunków z USA.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
Urodził się 26 grudnia 1893 we wsi Shaoshan w prowincji Hunan w rodzinie ubogiego wieśniaka. Ze względu na ciężką sytuację finansową rodziny w wieku 13 lat musiał podjąć pracę, zdołał jednak mimo to ukończyć szkołę podstawową. W czasie rewolucji Xinhai w 1911 walczył przez kilka miesięcy jako żołnierz po stronie rewolucjonistów. Rok później podjął naukę w szkole policyjnej, a następnie w szkole prowincjonalnej, gdzie w 1918 zdał maturę.
Po skończeniu szkoły wyjechał na studia do Pekinu, gdzie zarabiał pracując jako bibliotekarz w bibliotece uniwersyteckiej. Biorąc udział w Ruchu 4 Maja po raz pierwszy zetknął się z ideologią marksistowską. W 1921 wziął udział w zjeździe założycielskim Komunistycznej Partii Chin.
W 1927 po klęsce zorganizowanego przez siebie powstania w prowincji Hunan zmuszony był uciec do Kantonu. W południowo-wschodnich Chinach organizował oddziały partyzanckie walczące z oddziałami Kuomintangu, a w 1931 stanął na czele Chińskiej Republiki Rad. Po jej likwidacji przez wojska Czang Kaj-szeka w 1934 wziął udział w Wielkim Marszu, w czasie którego w styczniu 1935 podczas kongresu w Zunyi wyrósł na głównego przywódcę KPCh. Założył pierwszą bazę zwolenników komunizmu w prowincji Shaanxi. W latach 1936-1940 Mao napisał swoje główne prace teoretyczne i praktyczne dotyczące rewolucji, które stały się podstawą ideologii maoistowskiej.
Po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej 1 października 1949 został wybrany przewodniczącym Centralnego Rządu Ludowego. W 1950 odbył podróż do Moskwy, w trakcie której wynegocjował zwrot przez ZSRR zagarniętych w 1945 portów Lüshun i Dalian, a także Kolei Wschodniochińskiej. W 1954 objął stanowisko Przewodniczącego ChRL, z którego zrezygnował 1959, do końca życia zachował jednak faktyczną władzę nad państwem.
Jako przywódca ChRL zainicjował nieudaną kampanię gospodarczą zwaną wielkim skokiem (1958-1961), a następnie rewolucję kulturalną (1966-1976), które doprowadziły do zapaści gospodarczej, prześladowań politycznych i śmierci milionów ludzi. Mao nie godził się na rolę państwa satelickiego ZSRR, rywalizując z nim o przywództwo w obozie socjalistycznym i samodzielność na arenie międzynarodowej, co w konsekwencji doprowadziło do rozłamu radziecko-chińskiego w 1960.
Po śmierci Mao w 1976 Chiny pod przywództwem Deng Xiaopinga odeszły od jego koncepcji polityczno-gospodarczych. Na zjeździe KPCh w 1981 dokonano krytycznej oceny dorobku Mao Zedonga i potępiono wielki skok oraz rewolucję kulturalną. Mao pozostał jednak w Chinach ważnym symbolem ideowym, zaś dla Chińczyków liczą się przede wszystkim jego zasługi: zjednoczenie kraju po paśmie wojen domowych i niedopuszczenie do uzależnienia Chin od Związku Radzieckiego.
[edytuj] Odbiór w Polsce
Mao Zedong był postacią lubianą w PRL głównie za to, iż w 1956 poparł przemiany polskiego października[3].
W czasie, gdy po 1960 narastały konflikty radziecko-chińskie, rząd polski krytykował ChRL w przeciwieństwie do społeczeństwa, którego sympatia stała zazwyczaj po stronie chińskiej[4].
[edytuj] Życie prywatne
[edytuj] Genealogia
Mao Zedong zawarł małżeństwa z:
- Luo Yixiu (罗一秀, 1889-1910) z Shaoshan: małżeństwo w latach od 1907 do 1910
- Yang Kaihui (杨开慧, 1901-1930) z Changsha: małżeństwo w latach od 1921 do 1927, stracona przez Kuomintang w 1930
- He Zizhen (贺子珍, 1910-1984) z Jiangxi: małżeństwo w latach od 1928 do 1939
- Jiang Qing: (江青, 1914-1991), małżeństwo od 1939 r. aż do śmierci
Członkowie rodziny:
- Wen Qimei (文七妹, 1867-1919), matka
- Mao Yichang (毛贻昌, 1870-1920), ojciec, znany też jako Mao Shunsheng (毛顺生)
- Mao Enpu (毛恩普), dziadek ze strony ojca
Rodzeństwo:
- Mao Zemin (毛泽民, 1895-1943), młodszy brat
- Mao Zetan (毛泽覃, 1905-1935), młodszy brat
- Mao Zehong, siostra (stracona przez Kuomintang w 1930)
Dzieci Mao Zedonga:
- Mao Anying (毛岸英): syn z małżeństwa z Yang, żonaty z Liu Siqi (刘思齐), zabity podczas wojny w Korei
- Mao Anqing (毛岸青): syn z małżeństwa z Yang, żonaty z Shao Hua (邵华), dzieci: syn Mao Xinyu (毛新宇)
- Li Min (李敏): córka z małżeństwa z He, zamężna z Kong Linghua (孔令华), dzieci: syn Kong Ji'ning (孔继宁) i córka Kong Dongmei (孔冬梅)
- Li Na (李讷): córka z małżeństwa z Jiang, zamężna z Wang Jingqing (王景清), dzieci: syn Wang Xiaozhi (王效芝)
[edytuj] Twórczość
Najsławniejszym dziełem Mao są opublikowane po raz pierwszy w 1966 słynne Cytaty Przewodniczącego Mao, zwane popularnie czerwoną książeczką, które zawierają wybór jego przemówień i artykułów. Mao napisał także kilka traktatów teoretycznych, główne z nich to:
- W sprawie praktyki (实践论); 1937
- W sprawie sprzeczności (矛盾论); 1937
- O przewlekłej wojnie (论持久战); 1938
- Pamięci Normana Bethune'a (纪念白求恩); 1939
- Ku nowej demokracji (新民主主义论); 1940
- Przemówienie o literaturze i sztuce na naradzie w Yan'an (在延安文艺座谈会上的讲话); 1942
- Służyć ludowi (为人民服务); 1944
- Dziadek Głupi przesunął góry (愚公移山); 1945
- O właściwym traktowaniu sprzeczności w łonie ludu (正确处理人民内部矛盾问题); 1957
Mao był także poetą, tworzył głównie klasyczne utwory shi i ci. Był także uzdolnionym kaligrafem, który posiadał charakterystyczny styl, do dzisiaj jego kaligrafie w Chinach cieszą się dużym powodzeniem.
[edytuj] Wydania polskie
W języku polskim pisma Mao Zedonga ukazywały się tylko do początku lat 60., do czasu popadnięcia obozu państw demokracji ludowych, a zwłaszcza ZSRR, w konflikt z Chińską Republiką Ludową:
- O zadaniach artysty i pisarza, wyd. Czytelnik, Warszawa 1950;
- W sprawie sprzeczności, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1952;
- Dzieła wybrane, t. 1-4, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1953-1958;
- W sprawie praktyki. W sprawie sprzeczności, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1954;
- Zagadnienia strategii wojny rewolucyjnej w Chinach, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1954;
- Szesnaście wierszy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959;
- Wybrane pisma wojskowe, wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1960 (seria: "Biblioteka Wiedzy Wojskowej").
Oprócz tego w Pekinie wydano "czerwoną książeczkę" po polsku:
- Wyjątki z dzieł Przewodniczącego Mao Tsetung. Wydawnictwo Obcych Języków, 1972, Pekin, 426 stron.
[edytuj] Przypisy
- ↑ 1945-54 przewodniczący Centralnej Rady Rządowej, faktyczny przywódca kraju do śmierci w 1976 r.
- ↑ Wym. mał ce-tun(g), IPA: [mau̯ː˧˥ tsɤ˧˥.tʊŋ˥], tradycyjnie w Polsce ma-o ce-tunk
- ↑ prof. B. Michalski, Komentarz historyczny [w:] Wyjątki z dzieł Przewodniczącego Mao Tse-tunga (Czerwona książeczka), Wydawnictwo Książki Niezwykłej XXL, Wrocław 2006.
- ↑ "Za Chiny Ludowe", artykuł Agnieszki Rybak dla "RP".
[edytuj] Zobacz też
- maoizm,
- Cytaty Przewodniczącego Mao (Mała czerwona książeczka),
- mundurek Mao.
[edytuj] Bibliografia
- Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005. ISBN 83-05-13407-5.
|
|||||||||||||||||
|
|||||
|
||||||||||
