Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa w Europie. Zobacz też: Mołdawia (kraina historyczna).
Republica Moldova
Republika Mołdawii
Flaga Mołdawii
 Herb Mołdawii
Flaga Mołdawii Herb Mołdawii
Hymn: Limba noastră
(Nasz język)
Położenie Mołdawii
Język urzędowy mołdawski (rumuński), lokalnie także: rosyjski, ukraiński i gagauski
Język używany mołdawski, rosyjski, ukraiński, gagauski
Stolica Kiszyniów (Chişinău)
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Vladimir Voronin
Szef rządu premier Zinaida Greceanîi
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe		 139. na świecie
33 843 km²
1,4%
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia		 122. na świecie
4 324 450[2]▼
128 osób/km²
PKB (2008)
 • całkowite 
 • na osobę
4,4 mld USD
2 500 USD
Jednostka monetarna lej mołdawski (MDL)
Niepodległość od ZSRR
27 sierpnia 1991
Religia dominująca prawosławie
Strefa czasowa UTC +2 - zima
UTC +3 - lato
Kod ISO 3166 MD
Domena internetowa .md
Kod samochodowy MD
Kod telefoniczny +373
Mapa Mołdawii
1 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło: CIA) (en)

Mołdawia (mołd., rum. Moldova, Republika Mołdawii, mołd., rum. Republica Moldova, w języku polskim czasem używana jest nazwa Mołdowa, w kontaktach dyplomatycznych także Republika Mołdowy[1]) – państwo w Europie Wschodniej, powstałe po rozpadzie Związku Radzieckiego, w skład którego wchodziło od 1940 do 1991 (z przerwą w latach 1941-44)[2]. Położone na terenach historycznej Besarabii, w XIX w. oderwanej przez Rosję od Hospodarstwa Mołdawskiego. Graniczy z Ukrainą i Rumunią. W jej skład wchodzi także autonomiczna republika Gagauzja, gdzie językami urzędowymi są obok mołdawskiego gagauski i rosyjski, choć sami Rosjanie stanowią niewielką część ludności tego obszaru. Rdzenną ludność Gagauzji (Gagauz Yeri) (ponad 80%) stanowią Gagauzi - tureckojęzyczni prawosławni chrześcijanie.

Jedynie część na zachód od Dniestru jest kontrolowana przez rząd w Kiszyniowie; Naddniestrze (część na wschód od Dniestru zamieszkana w znacznej mierze przez Rosjan i Ukraińców ze stolicą w Tyraspolu) ogłosiło niepodległość po upadku Związku Radzieckiego i od czasu krótkiej wojny domowej funkcjonuje jako niepodległe państwo (Naddniestrzańska Republika Mołdawska lub Mołdawska Republika Naddniestrza), choć nieuznawane na arenie międzynarodowej. Od kilku lat trwają bezowocne rozmowy zjednoczeniowe, w których pośredniczy OBWE. Władze mołdawskie opowiadają się za zjednoczeniem "asymetrycznym", w ramach którego Naddniestrze otrzyma szeroką autonomię, władze w Tyraspolu dążą zaś do zjednoczenia "symetrycznego", w którym obie części Mołdawii będą miały takie same prawa.

Marginalna część Mołdawian opowiada się za zjednoczeniem z Rumunią, w zorganizowanym w 1994 roku referendum na ten temat większość obywateli kraju opowiedziała się przeciwko zjednoczeniu (94,4% za niepodległością).

Spis treści

[edytuj] Ustrój polityczny

 Ten artykuł lub sekcja wymaga uzupełnienia o najświeższe informacje.
Niektóre treści są już nieaktualne.
Uaktualnij artykuł tak, aby opisywał prawidłowo ostatnie wydarzenia i usuń ten szablon po zakończeniu prac.
Lej mołdawski
Prezydent - Vladimir Voronin

Mołdawia jest oficjalnie republiką parlamentarną (tak stanowi konstytucja kraju z 1994 nowelizowana w 2001). W praktyce obyczaje polityczne odbiegają od wzorców europejskich.

Na czele państwa stoi prezydent, wybierany przez parlament większością 3/5 głosów (tak jest od 2001, wcześniej głowa państwa wybierana była przez obywateli, a ustrój miał charakter parlamentarno-prezydencki). Prezydent przyjmuje ambasadorów, wysyła przedstawicieli Mołdawii do obcych państw, ratyfikuje umowy międzynarodowe, reprezentuje państwo na zewnątrz. Ma prawo mianowania premiera po każdych wyborach parlamentarnych, podpisuje ustawy, które może odesłać do Trybunału Konstytucyjnego, w szczególnych przypadkach zachowuje prawo weta wobec parlamentarnych przedłożeń. Prezydent nadaje także obywatelstwo cudzoziemcom, stosuje prawo łaski, a także posiada specjalne uprawnienia w dziedzinie wojskowości.

Ogółem spraw kieruje w Mołdawii prezes rady ministrów, wybierany przez parlament bezwzględną większością głosów. Stoi on na czele rządu, który podlega parlamentowi i może być przez niego odwołany.

Aktualnie funkcję prezydenta Mołdawii pełni Vladimir Voronin, działacz Komunistycznej Partii Mołdawii, wybrany na to stanowisko przez parlament (Parlamentul) wiosną 2001. Cieszy się on poparciem głównie robotników, wiejskiej części społeczeństwa, prorosyjsko nastawionych Mołdawian oraz ludzi z sentymentem patrzących na czasy sowieckie. Przeciwko Voroninowi opowiadali się działacze opozycji chrześcijańsko-demokratycznej, liberałowie oraz socjaldemokraci, nazywając go "mołdawskim Łukaszenką", wytykając brak politycznego doświadczenia, nieuctwo i dyletanctwo, działanie na szkodę państwa, szczególnie jeśli chodzi o stosunki z Rosją i Naddniestrzem, a także brak przemyślanej koncepcji integracji z Zachodem. Atencją Voronina nie darzy też mołdawska inteligencja oraz raczkująca klasa średnia, zapatrzona w rumuńskie reformy gospodarcze i pragnąca szybkiej integracji z UE i NATO. Kontrowersje budzi brak znajomości przez Voronina, nb. Rosjanina z pochodzenia, jednego z urzędowych języków Mołdawii (mołdawskiego), jak również brak woli opanowania tej mowy przez 65% społeczeństwa.

Prezydent opowiada się przeciwko zjednoczeniu Mołdawii z Rumunią, obawiając się gwałtownej i nieprzyjaznej reakcji Rosji (jednego z głównych partnerów gospodarczych Mołdawii) oraz utraty politycznego znaczenia przez, popularną a niezreformowaną, Komunistyczną Partię Mołdawii.

Na przełomie 2001 i 2002 przez kraj przetoczyły się demonstracje młodzieży domagającej się reform w kraju: zerwania z korupcją, biznesowo-mafijnymi układami, jakie utrwalił w kraju Voronin, demokratycznych wyborów oraz rozpoczęcia rozmów na temat integracji politycznej z Unią Europejską. Manifestacje te zostały stłumione, a część protestujących przykładnie, acz czasem "po cichu" ukarana[potrzebne źródło].

Od czasu objęcia funkcji prezydenta przez Voronina wzrosła liczba zwolenników zintegrowania kraju z sąsiednią Rumunią. Wpływ na to mają pozytywne sygnały z UE, która w 1999 zaprosiła Bukareszt do negocjacji członkowskich (w wyniku których 1 stycznia 2007 Rumunia stała się członkiem UE), jak również zapaść gospodarcza i społeczna, jaka ogarnęła Mołdowę po objęciu rządów przez komunistów. Podczas wyborów w 2005 roku prezydent Voronin w zamian za obietnicę reform oraz dalszej integracji euroatlantyckiej uzyskał poparcie między innymi dotychczasowej opozycyjnej Ludowej Partii Chrześcijańsko-Demokratycznej. W 1994 Mołdawianie odrzucili pomysły integracyjne w głosowaniu ludowym.

Premierem Mołdowy od 2008 jest Zinaida Greceanîi, reprezentantka partii komunistycznej. Po wyborach w 2005 roku w parlamencie oprócz komunistów (56 mandatów, wcześniej 71) zasiada socjalliberalny blok wyborczy "Demokratyczna Mołdawia" z 34 miejscami oraz Ludowa Partia Chrześcijańsko-Demokratyczna (11 miejsc). We wcześniejszych wyborach, wobec progów wyborczych, mimo ordynacji proporcjonalnej, do parlamentu nie dostały się inne partie demokratyczne (liberałowie, nacjonaliści, socjalliberałowie), wciąż raczkujące i słabe w porównaniu z nieźle zorganizowanymi komunistami.

Amerykański instytut badawczy Freedom House ocenił Mołdawię w dziedzinie wolności politycznej na 3, w dziedzinie wolności społecznych na 4 w siedmiostopniowej skali, gdzie 1 oznacza sytuację wyśmienitą, 7 zaś godną pożałowania. Tak więc Mołdawia plasuje się mniej więcej w połowie skali, gorzej niż większość krajów Europy, na poziomie zbliżonym do Wenezueli, Turcji (mimo wszystko lepiej niż Rosja, Białoruś, Iran czy Naddniestrze). Sąsiednia Rumunia oceniona została odpowiednio na 2-2.

[edytuj] Podział administracyjny

Podział administracyjny Mołdawii (na różowo Gagauzja, a na pomarańczowo Naddniestrze)
 Osobny artykuł: Podział administracyjny Mołdawii.

Obszar Mołdawii podzielony jest na 32 regiony oraz 5 miast wydzielonych. Poza tym w jej skład wchodzi terytorium autonomiczne - Gagauzja oraz Naddniestrza - obszar, który po wojnie w latach 90. XX wieku ogłosił secesję i gdzie nie jest sprawowana władza konstytucyjna z Kiszyniowa.

[edytuj] Geografia

Zdjęcie satelitarne Mołdawii z 2003 roku
  • Całkowita granica lądowa: 1389 km
  • Długość wybrzeża: nie ma dostępu do morza
  • Długość granic z sąsiadującymi państwami: Rumunia 450 km, Ukraina 939 km
  • Najwyższy punkt: Balaneszty 430 m n.p.m.
  • Najniższy punkt: dolny Dniestr 2 m

[edytuj] Warunki naturalne

Mołdawia zajmuje międzyrzecze Dniestru i Prutu (Besarabia) oraz wąski pas na lewym brzegu Dniestru (Naddniestrze). Powierzchnia równinna, pocięta głębokimi dolinami rzecznymi i wąwozami. Występuje kras. Średnia wysokość terenu to 147 m. Ponad 75% powierzchni na wysokości poniżej 200 m.

Większość powierzchni kraju zajmuje Wyżyna Besarabska, w której skład wchodzą m.in.: Wyżyna Naddniestrzańska (najwyższy punkt 349 m. n.p.m.), Wyżyna Środkowomołdawska (429 m. n.p.m.) i Wyżyna Tyhecka (301 m. n.p.m.). Południowych granic kraju sięga Nizina Czarnomorska.

Klimat umiarkowany kontynentalny, na południu suchy, ze stosunkowo łagodną zimą i długim gorącym latem. Średnia temperatura w styczniu od –5°C na północy do –3°C na południu, w lipcu odpowiednio 19°C i 22°C (w Kiszyniowie absolutne minimum –30°C, maksimum 39°C). Roczna suma opadów 400 mm na południe do 560 mm na północy. Opady głównie wiosenno-letnie o charakterze ulew. Pokrywa śnieżna ustala się jedynie podczas najchłodniejszych zim. Przeważają wiatry północno-zachodnie. Zimą częste odwilże.

Rzeki: Dniestr (długość w granicach Mołdawii 657 km) z dopływami Stary Reut, Byk i Botna oraz Prut (graniczna na dł. 695 km) należą do dorzecza Morza Czarnego. W części wyżynnej zachowały się dąbrowy (lesistość kraju ok. 9%), nad rzekami – lasy łęgowe. Stepy (od kwietnych po ostnicowe) zostały niemal w całości zaorane (gleby czarnoziemne). Rezerwat Kodry (ponad 5 tysięcy ha) utworzony 1971 dla ochrony kompleksu lasów liściastych (dąb, jesion, grab, buk, lipa). Pod ochroną aklimatyzowane maral i jeleń.

[edytuj] Miasta

[edytuj] Historia

 Osobny artykuł: Historia Mołdawii.
Mołdawska ASSR w latach 1924-1940.
Godło Mołdawskiej ASSR z lat 1927-1938.
Godło Mołdawskiej SRR w 1991.

W starożytności tereny obecnej Mołdawii były zamieszkiwane m.in. przez Daków, były też penetrowane przez koczowników Wielkiego Stepu - Scytów. Położenie na strategicznym szlaku między Europą i Azją spowodowało, że w średniowieczu ziemie Mołdawii były miejscem wielu kolejnych inwazji, m.in. Awarów, Pieczyngów, Kumanów, Węgrów, Rusi Kijowskiej i Mongołów. W końcu XIV w. powstało Hospodarstwo Mołdawskie, które początkowo podlegało wpływom polskim i węgierskim, a od końca XV w. stało się lennem imperium osmańskiego. Po osłabieniu Turcji licznymi wojnami, zaczęła ona powoli tracić kontrolę nad terenami lennymi, w tym Mołdawią. I tak, już w 1774 roku obszary północnej Mołdawii z Suczawą i Czerniowcami zostały przyłączone do Imperia Habsburgów, w wyniku czego na terenach tych powstało zależne od Wiednia Księstwo Bukowiny, później włączone w skład Galicji.

W XVIII w. roszczenia do panowania w regionie zaczęła wysuwać Rosja, czego efektem był szereg wojen rosyjsko-tureckich. W efekcie jednej z nich w 1812 wschodnia część Hospodarstwa Mołdawskiego Besarabia została przyłączona do Rosji. Dzieje Besarabii toczyły się odtąd odmiennie od zachodniej części kraju, gdzie w latach 1859-1866 doszło do zjednoczenia z Hospodarstwem Wołoskim, co stanowiło podstawę utworzenia nowoczesnego państwa rumuńskiego. Natomiast terytorium Besarabii (w dużej mierze pokrywające się z terenem dzisiejszego państwa mołdawskiego) wraz z głównymi miastami: Kiszyniowem, Bielcami, Benderami (Tighiną) i Tyraspolem przez cały XIX wiek stanowiło część Imperium Rosyjskiego (guberni besarabskiej, podolskiej i odeskiej), choć pretensje do tych terenów zgłaszała Rumunia. Podział regionu spowodował izolację mieszkańców Besarabii od procesu budowy rumuńskiej tożsamości narodowej i zapoczątkował różnicowanie się tożsamości etnicznej mieszkańców wschodniej oraz zachodniej Mołdawii.

Po rewolucji październikowej, w 1918 w Besarabii została proklamowana niepodległa Mołdawska Republika Demokratyczna, ale już po kilku miesiącach została ona przyłączona do Rumunii. W 1924 r. Rady Najwyższe Ukraińskiej SRR i ZSRR zdecydowały o utworzeniu na terenie Ukraińskiej SRR Mołdawskiego Obwodu Autonomicznego (6/7 III 1924 r.), który 12 X 1924 został przekształcony w Mołdawską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką, która miała stanowić "odskocznią" do zaanektowania terenów Besarabii położonych po prawej stronie Dniestru, których włączenia do Rumunii ZSRR nigdy nie uznał. Dodatkowym powodem była prowadzona przez rumuńskie władze planowa rumunizacja Besarabii. Urzędowymi językami na terenie Mołdawskiej ASRR stały się: rosyjski, ukraiński oraz mołdawski (reaktywowana nazwa języka, który od XVIII w. był utożsamiany z rumuńskim; mołdawski był zapisywany w ZSRR grażdanką). Oficjalną stolicą Mołdawskiej ASRR było "czasowo okupowane miasto Kiszyniów", zaś faktyczną siedzibę władz MASRR ulokowano w Bałcie, a po 1929 r. przeniesiono ją do największego gospodarczego ośrodka republiki Tyraspola, gdzie pozostała do 1940 r.

W maju 1940 r. ZSRR zaczął coraz częściej wysuwać roszczenia do terenów położonych między Dniestrem a Prutem (dawna rosyjska gubernia besarabska). Pozbawiona oparcia w sojusznikach z Berlina, od zachodu zagrożona roszczeniami węgierskimi, Rumunia przystała na układ, w którym zrzekała się tych terenów na rzecz ZSRR. Z terenów odstąpionych, tzw. Besarabii (z wyjątkiem żup: białogrodzkiej, izmailskiej i chocimskiej, które włączono do Ukraińskiej SRR) oraz wschodniej części MASRR (Bałtę i okolicze przyłączono z powrotem bezpośrednio do Ukraińskiej SRR) utworzono Mołdawską Socjalistyczną Republikę Radziecką ze stolicą w Kiszyniowie.

Nowa sytuacja geopolityczna nie trwała długo, gdyż już w 1941 r. Niemcy wraz z sojusznikami napadły na Związek Radziecki i Rumuni uzyskali możliwość odnowienia kontroli nad Besarabią. Do Wielkiej Rumunii (rum. România Mare) przyłączono wówczas nie tylko tereny stracone w 1940 r., ale również obszar pomiędzy Dniestrem a Bohem (z Tyraspolem, Bałtą, Odessą i Winnicą), który nazwano Transnistria (tj. Zadniestrze). W 1944 r., po wkroczeniu Armii Czerwonej na Bałkany, przywrócono granicę rumuńsko-radziecką na Prucie oraz istnienie Mołdawskiej SRR.

Po rozwiązaniu ZSRR Mołdawia ogłosiła w sierpniu 1991 niepodległość, stając się w grudniu członkiem Wspólnoty Niepodległych Państw, podobnie jak większość byłych republik radzieckich. Początkowo pojawiły się tendencje unifikacji z Rumunią, jednak w marcu 1994 w referendum zdecydowana większość głosujących opowiedziała się za niepodległością Mołdawii. Tendencje te doprowadziły jednak do secesji Naddniestrza zamieszkanego w dużej mierze przez ludność rosyjską i ukraińską. Mołdawia podjęła w 1992 próbę zbrojnego ustanowienia władzy Kiszyniowa w Naddniestrzu, jednak bezskutecznie – od czasu zakończenia walk toczony jest proces zmierzający do pokojowego rozwiązania problemu Naddniestrza, funkcjonującego jak niezależne państwo, nieuznawanego jednak na arenie międzynarodowej.

[edytuj] Gospodarka

To najbiedniejszy kraj w Europie, jest słabo rozwinięty, silnie uzależniony od importu paliw i surowców. W 1994 rolnictwo i leśnictwo dostarczyło 42% produktu narodowego netto, przemysł i budownictwo – 38%, dochód narodowy na 1 mieszkańca wyniósł 1260 dolarów. Szacuje się, że 90% społeczeństwa żyje poniżej minimum egzystencji. Reformę gospodarki hamują konflikty na tle politycznym i narodowym (sierpień 1994 Naddniestrze i tzw. Republika Gagauska otrzymały status terytoriów autonomicznych). W 1993 rozpoczęto program powszechnej prywatyzacji, w listopadzie wprowadzona została własna waluta (lej mołdawski), natomiast w grudniu Mołdawia otrzymała 103 mln dolarów amerykańskich kredytu od Międzynarodowego Funduszu Walutowego (którego członkiem jest od 1992). Większa część ziemi należy do kołchozów i sowchozów (własność prywatna obejmuje ok. 9% areału upraw). Susze i inne klęski żywiołowe (huragany, powodzie) powodują duże straty w produkcji rolnej. Pogłębia się kryzys energetyczny. W 1994 dostawy gazu ziemnego zmniejszone o ponad 1/3 (Mołdawia jest dłużna Rosji 84 mln dolarów amerykańskich). Odkryte na początkach lat 90. złoża ropy naftowej i gazu ziemnego są eksploatowane. W 1994 poziom inflacji zahamowany do 7,6% miesięcznie (1992 – 1500%).

[edytuj] Przemysł

Produkcja energii elektrycznej 14 TW · h (2000). Elektrownie cieplne (największa Mołdawska, 2500 MW), oraz wodna na Dniestrze koło Dubosar. Przemysł spożywczy (owocowo-warzywny, cukrowniczy, olejarski, winiarski, tytoniowy), lekki (produkcja dywanów, skórzano-obuwniczy, odzieżowy, dziewiarski), maszyn rolnicze, metalowe, chemiczne (farby), materiałów budowlanych (cementowy), elektrotechniczny (transformatory, silniki elektryczne), szklarski, drzewny. Najbardziej uprzemysłowiony region na lewym brzegu Dniestru.

[edytuj] Rolnictwo

Powierzchnie rolne zajmują 66% powierzchni kraju. Głównie zboża: pszenica, kukurydza i jęczmień (zbiory 2 mln t – 1998). Rośliny przemysłowe: słonecznik, buraki cukrowe, tytoń, rośliny oleiste. Ważną rolę odgrywa uprawa winorośli, drzew owocowych i warzyw. Hodowla bydła (970 tys. – 1993), trzody chlewnej, owiec i kóz, drobiu oraz jedwabników.
Ciosem dla rolnictwa Mołdawii była susza w 2007 roku ([3]). Spowodowała ona straty plonów na 80% pól uprawnych, co spowodowało konieczność zaapelowania o pomoc do społeczności międzynarodowej. Odpowiedziała na nie Rosja i Unia Europejska, wysyłając w sierpniu tegoż roku transporty z pomocą żywnościową.

[edytuj] Transport i łączność

Długość linii kolejowej 1455 km (2004), dróg samochodowych (łącznie z miejskimi) 15,5 tys. km (z tego o twardej nawierzchni 12,8 tys. km), żegluga na Dniestrze. Gazociągi z Rosji do Tyraspola i Kiszyniowa. Międzynarodowy port lotniczy Kiszyniów, i kilka innych mniejszych w kraju.

[edytuj] Demografia

Zmiana liczby ludności Mołdawii

78,2% mieszkańców stanowią Mołdawianie, 8,4% Ukraińcy i 5,8% Rosjanie, 4,4% Gagauzi, 1,9% Bułgarzy. Napływowa ludność rosyjska poza Naddniestrzem zamieszkuje głównie duże miasta.

[edytuj] Religia

Udział poszczególnych wyznań w populacji Mołdawii (według danych spisu powszechnego z 2004 r.)[3]:

[edytuj] Kultura

Cerkiew Ciuflea w Kiszyniowie

[edytuj] Muzyka

Ludowa muzyka z nawarstwionymi wpływami rumuńskimi, tureckimi, ukraińskimi i rosyjskimi opiera się głównie na diatonice, skalach ze zwiększoną sekundą, a także na pentatonice i skalach wąskozakresowych. Z reguły jednogłosowa pieśń ludowa (m.in. popularna doina), uprawiana przez ludność muzykantów-śpiewaków zwana lautarami, charakteryzuje się bogatą melizmatyką. Tańce (moldoveneasca oleandra, hora, sirba) wykonywano z udziałem tarafów – ludowych orkiestr o bogatym instrumentarium (trombita, caval, kobza, muscal, cymbały, dudy, także skrzypce). Profesjonalna muzyka mołdawska zaczęła się rozwijać po przyłączeniu Besarabii do Rosji (1812). W Kiszyniowie powstała pierwsza uczelnia muzyczna (1901), później Teatr Muzyczno -Dramatyczny (1933), orkiestra symfoniczna (1935). Po utworzeniu Mołdawskiej SRR (1940) powstały: filharmonia, konserwatorium, szkoły muzyczne. Działają też zespoły ludowe. Twórczość kompozytorów opiera się głównie na rodzimym folklorze muzycznym (D. Herszfeld, S. Neaga, E. Łazariew, W. Polakow, W. Zagorski i inni).

[edytuj] Muzyka rozrywkowa

Zdob şi Zdub jest mołdawską grupą muzyczną, założoną w 1994 w stolicy Mołdawii - Kiszyniowie, która w swoich utworach łączy muzykę rockową, hip-hopową, folk bałkański oraz ethnic dance. Nazwa zespołu w języku rumuńskim oznacza odgłos wydawany podczas gry na bębnach. Na świecie zasłynęli biorąc udział jako reprezentacja Mołdawii w 50. Konkursie Piosenki Eurowizji w 2005 wykonując utwór Boonika Bate Doba, zajmując ostatecznie szóste miejsce (drugie w półfinale).

Innym mołdawskim zespołem, który w pierwszej dekadzie XXI wieku zyskał popularność w Europie był wykonujący muzykę disco i dance - O-Zone.

[edytuj] Film

Pierwsze pokazy filmowe, organizowane przez firmę Pathé, odbyły się w 1896 w Kiszyniowie. W latach 30. filmowcy z Bukaresztu realizowali na terenie Mołdawii filmy krajoznawcze. Miejscowa produkcja filmowa zaczęła się po utworzeniu w 1940 Mołdawskiej SRR. W 1947 w celach propagandowych otwarto w Kiszyniowie oddział moskiewskiej wytwórni filmów dokumentalnych, podporządkowany wkrótce wytwórni kijowskiej, w 1952 przekształcony w wytwórnię mołdawską. Pierwszym filmem fabularnym opartym na motywach mołdawskich była baśń poetycka Andriesz (1955) – debiut S. Paradżanowa, zrealizowany w Mołdawii przez wytwórnię w Kijowie. Od 1958 produkcję fabularną przeniesiono do Kiszyniowa. W latach 60. W sztuce filmowej było widoczne dążenie do poetyckiej ekspresji indywidualnej połączone z paradokumentalną obserwacją życia (m.in. Podróż w kwiecień 1963 i Ostatni miesiąc jesieni 1966, W. K. Dierbieniowa), inspiracje folklorem (m.in. Czerwone połoniny 1966, Lautarzy 1972, oba E. Łotianu), a także impresyjny styl fotografii filmowej (m.in. Człowiek idzie za słońcem 1962, M.N. Kalika). Tendencje te przełamywały dotychczasowe stereotypy narracji i obrazowania filmów, a także były manifestem odrębności mołdawskiej w kinie sowieckim. W następnych latach film mołdawski dostosowywał przekazywane treści do obowiązujących zasad, wyrażało się to szczególnie w utworach historycznych;. W filmach akcentowano idee jedności Besarabii z Rosją i ZSRR oraz jej odrębność wobec Rumunii. Ukazywano udział Mołdawian w rewolucji ruchu bolszewickim, odwołując się do tradycji buntów hajduków mołdawskich.

Przypisy

  1. ↑ Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP zaleca wyłącznie formy Mołdawia i Republika Mołdawii: [1].
  2. ↑ Część Mołdawii położona na lewym brzegu Dniestru wchodziła w skład ZSRR już wcześniej; tam już w 1924 powołano Mołdawską Autonomiczną SRR, por. Historia Mołdawii.
  3. ↑ Biroul Naţional de Statistică al Republicii Moldova: POPULAŢIA DUPĂ RELIGIE (conform datelor recensămîntului populaţiei din anul 2004)

[edytuj] Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Mołdawia

[edytuj] Linki zewnętrzne