| Władysław Gomułka | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 6 lutego 1905 Białobrzegi |
| Data i miejsce śmierci | 1 września 1982 Konstancin |
 I sekretarz KC PZPR |
|
| Okres urzędowania | od 21 października 1956 do 20 grudnia 1970 |
| Przynależność polityczna | Polska Zjednoczona Partia Robotnicza |
| Poprzednik | Edward Ochab |
| Następca | Edward Gierek |
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
Władysław Gomułka, ps. Wiesław (ur. 6 lutego 1905 w Białobrzegach, zm. 1 września 1982 w Konstancinie) – polski polityk, działacz komunistyczny, I sekretarz KC PPR (1943–1948), I sekretarz KC PZPR (1956–1970), poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji.
Spis treści |
[edytuj] Okres II RP
Urodzony w Białobrzegach (obecnie dzielnica Krosna) w rodzinie robotniczej pielęgnującej tradycje patriotyczne. Naukę ukończył w wieku 12 lat. Od 1919 pracował jako ślusarz w przemyśle naftowym.
W latach 1922–1925 działał w organizacji młodzieżowej PPS Siła. Został sekretarzem okręgu związku w Drohobyczu. W latach 1925–1926 należał do Narodowej Partii Chłopskiej, od 1926 do Komunistycznej Partii Polski. W 1926 zorganizował strajk w kopalniach ropy w Drohobyczu, za co został aresztowany. Następnie działał w Związku Zawodowym Chemików na Górnym Śląsku. W 1932 przy kolejnym aresztowaniu, podczas organizowania strajku w Łodzi, odniósł ciężką ranę postrzałową, po której pozostał mu niedowład nogi. W 1934 został skazany na 5 lat więzienia za "działalność na szkodę państwa polskiego, a w interesie Rosji". Po prawie dwuletnim pobycie w więzieniach w Łodzi, Łęczycy i Białymstoku otrzymał krótki urlop zdrowotny, podczas którego pod fałszywym nazwiskiem wyjechał do ZSRR. W latach 1934–1935 przebywał w Moskwie, gdzie ukończył szkołę partyjną, Międzynarodową Akademię Leninowską. Po powrocie do kraju mieszkał w Świętochłowicach. Ponownie aresztowany w 1936, z przerwami przetrzymywany w więzieniu do wybuchu wojny.
[edytuj] Okres okupacji
Po kampanii wrześniowej, w czasie której wydostał się z więzienia w Sieradzu, po krótkim pobycie w Warszawie przedostał się do Białegostoku, później do Lwowa. Tam pracował w miejscowych zakładach papierniczych na stanowiskach kierowniczych. W 1941 przyjęty do WKP(b). Po ataku Niemiec na ZSRR, wiosną 1942 wrócił w krośnieńskie, gdzie wstąpił do PPR. Zakładał jej komórki na Podkarpaciu, a w lipcu 1942 przyjechał do Warszawy, gdzie został jednym z przywódców PPR. Od lipca 1942 sekretarz KW w Warszawie, od października 1942 członek KC, od stycznia 1943 członek sekretariatu KC, a od 23 listopada 1943 I sekretarz. Autor podstawowych dokumentów programowych, w tym wydanej w 1943 broszury "O co walczymy". Inicjator utworzenia KRN. Od sierpnia 1944 był członkiem Biura Politycznego Komitetu Centralnego PPR[1].
W rządzie lubelskim, a później w TRJN wicepremier i minister tzw. Ziem Odzyskanych.
[edytuj] Działalność polityczna w strukturach komunistycznych
[edytuj] PPR
Odpowiedzialny za sfałszowanie wyników referendum ludowego w 1946. 22 czerwca tego roku wziął udział w naradzie wraz z Bolesławem Bierutem i doradcą sowieckim przy MBP płk Siemionem Dawidowem, na której omówił techniczne szczegóły fałszowania wyników referendum[2].
W 1947 na spotkaniu liderów partii komunistycznych w Szklarskiej Porębie, na którym powstał Kominform, wygłosił mowę, w której stwierdził, że w Polsce nie powinien istnieć system jednopartyjny i że należy utrzymać podział na PPR i PPS. W czasie przemówienia wiele osób wyszło z sali. W trakcie obrad Biura Politycznego PPR w Sopocie w dniu 10 sierpnia 1948, podjęto decyzję o ostatecznym odsunięciu Władysława Gomułki za "prawicowe i nacjonalistyczne odchylenie" i zastąpieniu go przez Bolesława Bieruta.
On sam został kierownikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu. Następnie oskarżony, uwięziony w 1951, zwolniony w 1954 i usunięty z partii.
[edytuj] I sekretarz KC PZPR
Ponownie przyjęty do partii w 1956 w wyniku wypadków czerwcowych, dokooptowany w skład KC, 21 października wybrany I sekretarzem. 24 października 1956 wygłosił na wiecu ludności Warszawy na placu Defilad emocjonalne przemówienie, które zyskało mu powszechną sympatię. Po dramatycznych pertraktacjach z przybyłymi do Warszawy władzami sowieckimi, zdołał uzyskać wycofanie do baz zmierzających na Warszawę oddziałów radzieckich i częściową akceptację władz ZSRR dla umiarkowanych reform. W dniach 16–18 listopada przewodniczył polskiej delegacji do Moskwy, która uzyskała znaczne ustępstwa strony radzieckiej. W początkowym okresie swoich rządów realizował politykę umiarkowanych reform i odprężenia (zwaną odwilżą gomułkowską), czemu towarzyszyła dekolektywizacja rolnictwa, poprawa stosunków z kościołem katolickim i pierwsze próby uzyskania od Niemiec potwierdzenia granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej.
W pierwszym okresie po październikowym przełomie Gomułka zyskał powszechną sympatię społeczeństwa. Pamiętano mu, że przesiedział lata w więzieniu za wierność swoim poglądom, a wybaczano to, że sam przyczynił się do powstania ustroju, w którym można było więzić za poglądy. Oczekiwano od niego spełnienia obietnic, gdy zaczął się z nich wycofywać, szybko stracił popularność.
W 1960 zginęła w Krośnie w pożarze siostra Władysława Gomułki – p. Paczosowa.
W latach 60. XX wieku nastąpiło pogorszenie stosunków Państwa z Kościołem. W 1960 zniesiono święta Trzech Króli i Matki Boskiej Zielnej. W tym samym roku zabroniono nauki religii w budynkach szkół. Od roku 1961 władze lokalne pod wpływem władz centralnych zabraniały przeprowadzaniu Procesji Bożego Ciała na ulicach miast. W 1966 władze PRL nie dopuściły do pielgrzymki Papieża Pawła VI, który chciał uczcić 1000-lecie Chrztu Polski. Milicja "aresztowała" wędrującą kopię obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. W okresie II Soboru Watykańskiego odmawiano paszportu do Rzymu arcybiskupowi Wrocławia – Bolesławowi Kominkowi, a później Prymasowi Stefanowi Wyszyńskiemu.
[edytuj] Marzec 1968
W II połowie lat 60. zaostrzył kurs, zwiększając jednocześnie nacisk na "właściwe stosunki" z ZSRR, czego skutkiem było zdjęcie ze sceny Dziadów w reż. Kazimierza Dejmka. Inicjator kampanii antysemickiej w 1968, która spowodowała masową emigrację Żydów z Polski. Po wypadkach marcowych jego pozycja uległa osłabieniu. Na uwagę zasługuje fakt, iż sam był mężem Zofii (Liwy) Szoken – Polki pochodzenia żydowskiego, z którą miał syna – Ryszarda Strzeleckiego (ur. 1930 – w 1970 wiceminister)[3].
[edytuj] Polityka zagraniczna
Popierał także interwencję LWP w Czechosłowacji w 1968, uważając, że przejęcie władzy w Czechosłowacji przez ekipę prozachodnią i proniemiecką zagrozi nieuznawanej i negowanej wówczas oficjalnie przez RFN granicy Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej.
7 grudnia 1970 doprowadził do podpisania pomiędzy Polską a RFN układu, w którym RFN uznało zachodnią granicę Polski. Korzystając z tego niewątpliwego sukcesu w polityce zagranicznej postanowił wprowadzić podwyżkę cen na mięso i jego przetwory, co w konsekwencji doprowadziło do protestów społecznych.
[edytuj] Grudzień 1970
W grudniu 1970 na jego polecenie krwawo stłumiono (kilkadziesiąt ofiar śmiertelnych) robotnicze manifestacje na Wybrzeżu. 20 grudnia pod naciskiem zwolenników Edwarda Gierka zmuszony do ustąpienia ze stanowiska I sekretarza, a w 1971 przeniesiony na emeryturę. Sformułował wówczas tezę, w myśl której tak jak za upadek I RP odpowiadała ciemnota, warcholstwo i tendencje anarchiczne szlachty, a za klęskę II RP wg niego burżuazja, to grabarzem Polski Ludowej będzie klasa robotnicza[potrzebne źródło].
Napisane przez niego później pamiętniki wydano drukiem po raz pierwszy w 1994. Zmarł na raka w Konstancinie. Na jego pogrzebie na Powązkach Wojskowych mowy pogrzebowe wygłosili: członek Biura Politycznego KC PZPR Kazimierz Barcikowski – w imieniu władz PZPR oraz Ignacy Loga-Sowiński – w imieniu współpracowników i przyjaciół.
[edytuj] Publikacje o Władysławie Gomułce
- Dariusz Matelski, Antyniemiecka obsesja Gomułki, „Gazeta Wyborcza”, nr 137 (4850) z 15 czerwca 2005, s. 18.
[edytuj] Bibliografia
- Dariusz Matelski, Działalność Stowarzyszenia "Poznański Czerwiec '56" w latach 1989–2008. Książka dedykowana prof. Edmundowi Makowskiemu (1931–2000), (Poznań 2008), ISBN 978-83-87350-61-1
Przypisy
- ↑ Ryszard Terlecki, Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944-1990, Kraków 2007, s. 34.
- ↑ Maciej Korkuć Wybory 1947 – mit założycielski komunizmu Archiwalia IPN.
- ↑ Rolicki Janusz, 'Edward Gierek – przerwana dekada: wywiad rzeka, Warszawa, BGW 1990.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Władysław Gomułka
- Grudzień 1970
- Wybrane fotografie Władysława Gomułki niedopuszczone do publikacji przez peerelowską cenzurę w latach 1959-1981
- Protokół przemówienia Gomułki wygłoszonego w Lublinie w dniu 21 sierpnia 1944
|
|||||||
|
||||||||||
|
||||||||||
