| Wiedeń | |||||
|
|||||
 Widok na miasto z Kahlenbergu |
|||||
| Dewiza: brak | |||||
| Państwo |  Austria |
||||
| Kraj związkowy | Wiedeń | ||||
| Mer | Michael Häupl | ||||
| Powierzchnia | 414,89 km² | ||||
| Położenie | 48° 13' N 16° 22' E |
||||
| Wysokość | 174 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2008) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja |
1 680 447 4 050,3 os./km² 2 300 000 |
||||
| Nr kierunkowy | 01 | ||||
| Kod pocztowy | 1010 - 1239, 1400, 1450 | ||||
| Tablice rejestracyjne | W | ||||
| Podział miasta | 23 dzielnice | ||||
| Miasta partnerskie |  Belgrad (Serbia)
|
||||
|
Położenie na mapie Austrii
  Wiedeń
|
|||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa | |||||
.svg&filetimestamp=20060506133855.html)
Wiedeń (niem. Wien, czes. Vídeň, łac. Vindobona, węg. Bécs, ang. Vienna) – stolica i największe miasto Austrii. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, nad Dunajem. Jest miastem statutarnym, tworząc jednocześnie odrębny kraj związkowy.
Wiedeń jest ośrodkiem administracyjnym, przemysłowym, handlowo-usługowym, akademickim, turystycznym i kulturalnym o znaczeniu międzynarodowym. Jest siedzibą austriackich urzędów centralnych (w tym parlamentu, prezydenta i rządu), związków wyznaniowych działających na terenie Austrii, a także licznych firm, stowarzyszeń, organizacji i uczelni wyższych. Vienna International Centre jest jednym z czterech kompleksów, w których ulokowane są instytucje Organizacji Narodów Zjednoczonych. Miasto stanowi najważniejszy w skali kraju węzeł drogowy i kolejowy, posiada również międzynarodowy port lotniczy i sieć metra.
Został założony ok. 500 r. p.n.e. jako osada celtycka. W 15 r. p.n.e. stał się rzymskim posterunkiem granicznym. Prawa miejskie uzyskał w 1221 r., stając się jednym z największych i najważniejszych miast Rzeszy Niemieckiej, a po jej upadku – stolicą Cesarstwa Austriackiego, a następnie Austro-Węgier. W 1918 r. stał się stolicą Republiki Austrii.
Historyczne centrum miasta, pełne zabytków ze wszystkich epok historycznych z przewagą XIX-wiecznego historyzmu i secesji przełomu XIX i XX w., zostało w 2001 r. wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ze względu na bogactwo atrakcji, należy do najchętniej odwiedzanych miast Europy.
Według danych z 2008 r., liczba ludności miasta wynosi 1 681 469 osób (1. miejsce w Austrii), natomiast powierzchnia – 414,89 km² (również 1. miejsce w Austrii). Wiedeń oficjalnie podzielony jest na 23 dzielnice. Obszar metropolitalny Wiednia liczy, według danych z 2007 r., 2 300 000 mieszkańców.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Założony ok. 500 p.n.e., Wiedeń był pierwotnie celtycką osadą. W 15 p.n.e, miasto pełniło funkcję rzymskiego posterunku granicznego (Vindobona) strzegącego Imperium Rzymskie przed najazdami germańskich plemion z północy. W roku 1221 Wiedeń uzyskuje prawa miejskie. We wczesnym Średniowieczu miasto rządzone było przez dynastię Babenbergów. W 1440 roku rządy objęła dynastia Habsburgów. Za ich rządów Wiedeń stał się stolicą Świętego Cesarstwa Rzymskiego, siedzibą biskupstwa, centrum naukowym i kulturalnym. W czasie panowania Rudolfa IV Założyciela (1358-1365) rozpoczęła się budowa katedry Św.Szczepana, utworzono uniwersytet. Od połowy XVI wieku zaczęto rozbudowywać fortyfikacje miejskie z powodu ciągłego zagrożenia ze strony tureckiej. W XVI i XVII wieku, dwukrotnie zdołano odeprzeć ataki Turków, również dzięki pomocy ze strony Polski (Odsiecz Wiedeńska). W XVI wieku w Wiedniu rozpoczął się okres reformacji. W roku 1679 miasto dotknęła epidemia zarazy, która pochłonęła życie około 70 tysięcy mieszkańców miasta.
Po serii klęsk, które nawiedziły miasto, w XVIII wieku rozpoczął się tzw. "złoty okres" w historii miasta. Znacznie rozwinął się handel, przemysł, kultura i sztuka. W latach 1814-1815 w Wiedniu obradował Kongres wiedeński, na którym to ustalono nowy ład w Europie. W okresie Wiosny Ludów, w 1848 roku doszło do licznych manifestacji społecznych w mieście, mieszkańcy domagali wprowadzenia reform w kraju. Wkrótce po tym władzę objął Franciszek Józef I, który to doprowadził do utworzenia monarchii austro-węgierskiej w 1867 r. W owym czasie zlikwidowano mury obronne, by na ich miejscu zbudować reprezentacyjną ulicę miasta, Ringstrasse. Wówczas też powstało wiele budowli, które do dziś pełnią swą reprezentacyjną funkcję.
W 1918, po Pierwszej Wojnie światowej, Wiedeń stał się stolicą republiki austriackiej. W latach 20 i 30 XX wieku stolica Austrii była bastionem socjalizmu, wtedy też uzyskała przydomek "Czerwony Wiedeń". W 1938 roku, do Wiednia triumfalnie wkroczył Adolf Hitler, który przekonywał Austriaków o znaczeniu Austrii dla Rzeszy. W tymże roku nastąpił też Anschluss Austrii, przez co Wiedeń utracił funkcję stolicy na rzecz Berlina, by stać się prowincjonalnym miastem na rubieżach Rzeszy.
W 1945 udana ofensywa przeprowadzona przez Związek Radziecki pozwoliła na przejęcie Wiednia z rąk nazistów. Po 1945 roku Wiedeń ponownie stał się stolicą Austrii. Początkowo, podobnie jak Berlin miasto podzielono na cztery strefy okupacyjne. W latach 70. XX wieku Kanclerz Austrii Bruno Kreisky zainaugurował otwarcie Wiedeńskiego Centrum międzynarodowego, które do dziś skupia wielkie międzynarodowe instytucje.
[edytuj] Podział administracyjny
Wiedeń dzieli się na 23 dzielnice (Bezirke), które nie są jednak samodzielnymi jednostkami administracyjnymi (samorządowymi), odpowiadającymi powiatom w pozostałych landach Austrii, a tylko częściami jednolitej administracji miejskiej. Mają jednak pewne (wąskie) uprawnienia i są okręgami wyborczymi do rady miasta, co daje im pewną tożsamość polityczną. Numery dzielnic występują na tablicach z nazwami ulic i placów. Dzielnice Wiednia to:
[edytuj] Architektura
W Wiedniu można znaleźć budowle reprezentujące wszystkie najważniejsze style architektoniczne, począwszy od romańskiego kościoła św. Ruprechta przez gotycką katedrę św. Szczepana, barokowy kościół św. Karola, klasycystyczny parlament aż do budynków współczesnych. W XIX wieku architektura wiedeńska stała się inspiracją dla innych miast byłego Imperium Austro-węgierskiego takich jak Budapeszt, Kraków czy Lwów. Zabytki znajdują się zazwyczaj w centrum, (niem. Innere Stadt).
Centrum historycznego Wiednia było otoczone murami obronnymi, które zostały zburzone w 1857 roku, by umożliwić miastu dalszy rozwój terytorialny i docelowo wchłonąć okoliczne miejscowości. W miejsce murów obronnych powstała szeroka aleja Ringstraße, wzdłuż której powstały reprezentacyjne budowle użyteczności publicznej, w tym ratusz, Burgtheater, Uniwersytet, parlament, muzeum sztuki i Opera.
[edytuj] Zabytki i turystyka
- Gotycka Katedra św. Szczepana (niem. Stephansdom) jest jednym z najcenniejszych zabytków sakralnych w Wiedniu. Budowla kościoła związana jest ściśle ze staraniami Babenbergów i Habsburgów o własne biskupstwo wiedeńskie. Budowa tego kościoła zakończyła się w 1276 roku. Przebudowa w stylu gotyckim rozpoczęła się w roku 1304.
- Ratusz (niem. Wiener Rathaus) zbudowany w stylu neogotyckim w latach 1872-1883 został zaprojektowany przez Friedricha von Schmidta.
- Kolumna Morowa (niem. Pestsäule) wzniesiona w stylu barokowym, zbudowana została z polecenia Leopolda I na pamiątkę ocalenia go od epidemii dżumy w 1679 roku. Pomnik przedstawia Trójcę Świętą.
- Budynek Parlamentu, od początku pełni swą ustawodawczą funkcję. Attyka przyozdobiona jest marmurowymi figurami przedstawiającymi uczonych i starożytnych mężów stanu. W środkowej części budynku znajduje się Sala Kolumnowa i Sala Przyjęć z galerią portretów.
- Kościół św. Ruprechta (niem. Ruprechtskirche) to najstarszy kościół Wiednia będący niegdyś wielokrotnie rekonstruowany i przebudowywany. Nawa główna i niższe piętra wieży pochodzą z XI w. Pierwotnie służył rybakom i żeglarzom, którzy modlili się w nim o pomyślną podróż.
- Kościół św. Karola Boromeusza (niem. Karlskirche) jest bogato zdobioną budowlą reprezentującą styl barokowy. Kościół zbudowany na polecenie przez Karola VI, po ostatniej z kilku epidemii dżumy, które nawiedziły Wiedeń. Budowa trwała w latach rozpoczęto w 1716-1737, architektem był Johann Bernhard Fischer von Erlach. Kościół wzniesiono na planie elipsy połączonej z krzyżem greckim. W centrum fasady, na osi z kopułą, umieszczono portyk, flankowany przez dwie kolumny (dzwonnice) pokryte spiralnie biegnącymi płaskorzeźbami.
- Kościół Wotywny (niem. Votivkirche) wybudowany w latach 1855-1879 i ufundowany przez cesarza Maksymiliana. Architekci wzorowali się na francuskich katedrach gotyckich z XIII wieku. Ta okazała, trójnawowa bazylika z transeptem i wielobocznie zamkniętym prezbiterium i dwu wieżową fasadą posiada bogate detale architektoniczne: sterczyna, pinakle, kwiatony, maswerki i łuki oporowe. Kościół nakryty jest wysokimi dachami dwuspadowymi pokrytymi glazurowaną kolorową dachówką, analogiczną do dachów katedry wiedeńskiej. Dwie potężne wieże kościoła liczą po 99 metrów wysokości.
- Wiedeński Prater, największy park publiczny w środkowej Europie i jeden z największych na świecie. Park zajmuje około 1700 ha. W 1766 roku cesarz Józef II udostępnił mieszkańcom. Niegdyś były to tereny łowieckie Habsburgów. To dało początek powstawania w kolejnych latach kolejnych atrakcji. Na Praterze znajduje się stadion sportowy im. Ernsta Happela. W parku znajduje się również wielki lunapark, który obecnie jest jednym z najpopularniejszych miejsc w Europie i jest również to największy europejskie wesołe miasteczko. W lunaparku znajduje się około 280 atrakcji. Każda kosztuje w granicach od 1 do 15 Euro. Są tu dostępne prawie wszystkie rodzaje karuzel świata.
[edytuj] Pałace
- Pałac Schönbrunn (niem. Schloss Schönbrunn), będący niegdyś letnią rezydencją cesarską. Za czasów Marii Teresy, został przebudowany w stylu francuskim. To właśnie tu urodził się i umarł Franciszek Józef I, a w 1918 roku podpisał rezygnację z udziału w rządach Karol I.
- Belweder pełniący funkcję zespołu pałacowo-ogrodowego, który za swoich czasów był letnią rezydencją księcia Eugeniusza.
- Pałac Kinskich (niem. Palais Kinsky) wzniesiony stylu barokowym związany jest z rodem Kinsky, który to jest właścicielem pałacu od roku 1784. Pałac wybudowany został w latach 1713-1719 przez Johanna Lucasa von Hildebrandta. Miejsce urodzin dn. 7 maja 1763 r. ks. Józefa Poniatowskiego.
- Posiadający długą historię Pałac Hofburg, był dawnym rezydencją cesarską pełniącą funkcję pałacu zimowego. Budowa rozpoczęła się w XIII wieku, w kolejnych epokach budynek był wielokrotnie przebudowywany.
[edytuj] Kultura i edukacja
Wiedeń jest znaczącym ośrodkiem kultury europejskiej. Oprócz licznych muzeów, teatrów i galerii sztuki, znajduje się tu gmach opery z 1861 roku, i klasycystyczny budynek Filharmonii z 1842 roku.
- Galeria Albertina założona została w 1768 roku przez księcia Alberta Sasko-Cieszyńskiego i jego żonę arcyksiężnę Austrii Marię Krystynę, jest jedną z największych na świecie kolekcji grafik.
- MuseumsQuartier (Dzielnica Muzeów) to kompleks architektoniczny usytuowany w dzielnicy Neubau. Całość zajmuje powierzchnię 60 000 m2 co czyni ten kompleks jednym z największych tego typu na świecie. Jest miejscem wystaw, koncertów, spektakli tanecznych, wieczorów autorskich. Obszar odwiedzany jest przez ponad 3 mln turystów rocznie.
- Muzeum Historii Sztuki (niem. Kunsthistorisches Museum) to jedna z największych na świecie galerii, posiadająca w swych zbiorach niezwykle cenną kolekcję malarstwa europejskiego, sztuki starożytnej oraz monet. Muzeum otwarte zostało w 1891, 2 lata po Muzeum Historii Naturalnej (Naturhistorisches Museum). Bliźniacze niemal budynki obu muzeów, stojące naprzeciwko siebie i zaliczane są do najokazalszych wiedeńskich budowli.
- Teatr Zamkowy (niem. Burgtheater) jeden z najbardziej prestiżowych teatrów w krajach niemieckojęzycznych, oficjalne otwarty 14 marca 1741 roku. Znajduje się przy wiedeńskim Ringu. Pierwotny gmach, wzniesiony za panowania Marii Teresy, zastąpiono pod koniec XIX wieku istniejącym do dziś budynkiem, w stylu włoskiego renesansu.
[edytuj] Edukacja
Uniwersytet Wiedeński (niem. Universität Wien) założony 12 marca 1365 roku, jest najstarszą uczelnią w niemieckojęzycznym obszarze językowym. Uczelnia została założona przez Rudolfa IV. Nowoczesną organizację uczelni wprowadził Franciszek Józef. Obecnie uczy się tu ponad 30 000 studentów, a biblioteka uniwersytecka liczy ponad 2 mln tomów.
Uniwersytet Techniczny w Wiedniu (niem. Technische Universität Wien) założony w 1815 r. przez Franciszka II Habsburga jest największą uczelnią techniczną w Austrii. Obecnie kształci ponad 20 000 osób na ośmiu wydziałach.
[edytuj] Transport i komunikacja
[edytuj] Kolej
Głównym dworcem jest Wien Südbahnhof. Ruch lokalny jest obsługiwany przez S-Bahn w Wiedniu.
Stacje i przystanki kolejowe w Wiedniu
[edytuj] Lotniska
W południowo-wschodniej części Wiednia znajduje się Międzynarodowe Lotnisko w Wiedniu-Schwechat, przez które w 2004 przewinęło się 14,8 mln podróżnych.
[edytuj] Sport
W mieście działają 2 duże kluby piłkarskie Rapid Wiedeń oraz Austria Wiedeń, grające w Bundesliga austriacka w piłce nożnej. Oba kluby grają na największym stadionie w Austrii, Ernst Happel Stadion.
Podczas Euro 2008 na Ernst Happel Stadion rozegrano trzy mecze grupowe, dwa ćwierćfinałowe, jeden półfinał i finał.
[edytuj] Specjały kulinarne
- Tort Sachera - bardzo słodkie ciasto czekoladowe z grubą warstwą polewy czekoladowej, przekładane konfiturą morelowa. Oryginalnie serwowane w kawiarni Hotelu Sacher, znane jest dziś na całym świecie.
- Wiener Melange (z franc. melanger - mieszać) - czarna kawa z "lekko ubitym" mlekiem (podobna do włoskiego Cappuccino). Do Wr Melange używa się jednak kawy niezbyt mocnej, poza tym ziarna są często kandyzowane.
- Wiener Schnitzel - panierowany kotlet cielęcy.
[edytuj] Osobistości
- Othenio Abel - paleontolog
- Alfred Adler - psycholog
- Max Adler - socjolog i austromarksista
- Albrecht II Habsburg
- Ludwig Anzengruber - dramaturg i poeta
- Hans Carl Artmann - poeta
- Hans Asperger - pediatra
- Heinrich von Ferstel - architekt
- Carl Auer von Welsbach - chemik i przedsiębiorca
- Józef Poniatowski, książę, polski generał dywizji, minister wojny i Wódz Naczelny Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego, marszałek Francji - urodził się i młodość spędził w Wiedniu
- Erwin Axer - polski reżyser teatralny
- Helena Rasiowa - polska matematyczka
- Friedrich von Hayek - ekonomista
[edytuj] Linki zewnętrzne
Grafiki i media na Wikimedia Commons
Definicja słownikowa w Wikisłowniku
Cytaty w Wikicytatach
|
|||||||