Wyprawa kijowska 1018
Wojna polsko-ruska

Bolesław I Chrobry ze Szczerbcem pod Złotą Bramą w Kijowie
Data Lipiec – końcówka 1018[1]
Miejsce Terytorium Rusi
Przyczyna Chęć osadzenia Świętopełka na tronie kijowskim, wzmocnienia polskiego budżetu i odwetu za ruskie uderzenie w 1017 roku
Wynik Zwycięstwo militarne Bolesława Chrobrego, osadzenie na tronie Świętopełka Przeklętego, zdobycie przez Polaków licznych łupów
Strony konfliktu
Polska Ruś Kijowska
Dowódcy
Bolesław Chrobry Jarosław I Mądry
Siły
3-5 tys. Polaków, 300 Sasów, 500 Węgrów, stronnicy Świętopełka[2] kilka tysięcy
Straty
małe bardzo duże[3]

Wyprawa kijowska rozpoczęła się latem i zakończyła wraz z przybyciem księcia Bolesława Chrobrego do Polski (tj. w ostatnich miesiącach 1018 roku). Atak miał miejsce na celu przede wszystkim osadzenie na tronie kijowskim zięcia Bolesława, Świętopełka I.

Spis treści

[edytuj] Geneza

Bolesław w sprawie Świętopełka, władającego księstwem turowskim interweniował już w 1013 r. Wówczas, ojciec Świętopełka, Włodzimierz I Wielki, uwięził go, a także jego żonę i biskupa kołobrzeskiego Reinberna. Powodem tego były zapewne niejasne kontakty tej pary książęcej (i towarzyszącego im, wysłanego na Ruś, biskupa) z Chrobrym.

Po zakończeniu wojny z Henrykiem Bolesław postanowił odbudować swoje wpływy na Rusi i latem wyruszył na wschód. Ostateczny wynik tej wyprawy nie jest znany. Część badaczy przyjęła, że po sporze z Pieczyngami (wspierającymi księcia polskiego) Chrobry wycofał się, nie uwalniając uwięzionych (Świętopełk wydostał się z więzienia po śmierci Włodzimierza w 1015 r.; pewne jest, że Reinbern zmarł w niewoli, nieznana jest data tego wydarzenia), za to zdobywając prawdopodobnie duże łupy[4].

Po śmierci Włodzimierza Świętopełk nie zdobył tronu kijowskiego, gdyż został pokonany przez swojego młodszego brata, Jarosława Mądrego. Świętopełk uciekł na dwór zięcia[5], natomiast Jarosław sprzymierzył się z cesarzem niemieckim i zaczął prowadzić antypolską politykę (m.in. odrzucił propozycję Bolesława dotyczącą oddania księciu polskiemu ręki Przedsławy - siostry Jarosława). W związku z porozumieniami z Niemcami, Rusini uderzyli w 1017 na Brześć, jednak nie odnieśli sukcesu.

Po zakończeniu wojny z Niemcami, Bolesław zdecydował osadzić Świętopełka na tronie w Kijowie. Nie bez znaczenia była też kwestia utrzymania drużyny książęcej, która po latach wojen, nie miała już innego źródła zarobku jak wyprawa na Ruś.

[edytuj] Przebieg

Bolesława wspierały posiłki niemieckie (było to jednym z postanowień pokoju budziszyńskiego), węgierskie, a także oddział przyboczny Świętopełka. Ponadto, od południa Kijów atakował oddział ok. 1000 Pieczyngów. Ogółem, siły polskie i sojuszników liczyły ok. kilku tysięcy. Podobne wojska zebrał Jarosław (wspierany przez Waregów).

Do koncentracji oddziałów Bolesława doszło prawdopodobnie w połowie lipca[6]. Po przekroczeniu granicy, jego wojska starły się 22 lipca z oddziałami Jarosława Mądrego pod Wołyniem i odniosły zdecydowane zwycięstwo[7]. Po bitwie Jarosław spalił jeden z grodów Świętopełka (być może Turów lub Pińsk[8]), a Bolesław (przez Połonnę, Peresopnicę, Dorohobuż, Korzec, Uszesk, Milczesk, Biełgorod[9]) 14 sierpnia przybył pod Kijów. Miasto już od pewnego czasu broniło się od Pieczyngami, a na widok nadchodzącego Bolesława i Świętopełka otworzyło bramy przed księciem i jego teściem[10].

Wkraczających powitali mieszkańcy Kijowa, arcybiskup kijowski Jonasz i rodzina Jarosława Mądrego.

[edytuj] Skutki

Z Kijowa książę polski rozesłał liczne poselstwa: do cesarza bizantyjskiego Bazylego Bułgarobójcy, cesarza Henryka II, a także do Jarosława Mądrego proponując mu oddanie rodziny w zamian za oddanie córki Chrobrego (żony Świętopełka).

Chrobry odprawił swoje posiłki, a później doszło do jego niejasnych konfliktów ze Świętopełkiem[11]. Być może, powodem tego, były jakieś rokowania dyplomatyczne między Bolesławem a Jarosławem[12]. Bolesław, po zdobyciu licznych łupów (sam m.in. wziął jako swoją brankę Przedsławę), ruszył w drogę powrotną[13] w trakcie, której przyłączył do Polski Grody Czerwieńskie (bez zgody Świętopełka). Trasa powrotu nie jest w gruncie rzeczy znana. Można się tylko domyślać, że wiodła przez Pohorynie, Mikulin i Trembowlę do Polski[14]. W podobnym czasie miał też wg Galla po raz kolejny rozbić oddziały Jarosława Mądrego[15].

Polityka ruska księcia polskiego okazała się nieskuteczna. Już w 1019 Świętopełk zginął w walce z Jarosławem, który powtórnie objął tron. Książę kijowski dokonał na Polakach odwetu w 1031, gdy odzyskał dla Rusi Grody Czerwieńskie.

Przypisy

  1. ↑ Wg A. Pleszczyński, Wojny z cesarstwem i koronacja, (w:) U źródeł Polski, red. M. Derwich, Warszawa - Wrocław 2002, s. 179, Bolesław wrócił do Polski dopiero w 1019.
  2. ↑ A. F. Grabski, Bolesław Chrobry, Warszawa 1964, s. 261; A. F. Grabski, A. Nadolski, Wojna z Jarosławem Mądrym w 1018 roku, (w:) Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864, red. J. Sikorski, Warszawa 1965, s. 65. S. Zakrzewski, Bolesław Chrobry Wielki, Kraków 2006, s. 301 twierdzi, że ponadto Bolesława i Świętopełka mogli wspierać Morawianie i Normanowie.
  3. ↑ O stratach w najważniejszej bitwie wyprawy (pod Wołyniem) Thietmar podaje: "Poległa tam bardzo duża liczba spośród uciekających, mała zaś spośród zwycięzców".
  4. ↑ A. F. Grabski, Bolesław, s. 255.
  5. ↑ Być może po pobycie u Pieczyngów, ale nie jest to informacja pewna.
  6. ↑ Wg S. Zakrzewski, op. cit. wymarsz z Polski nastąpił już w czerwcu.
  7. ↑ Gall Anonim pisze, że w drodze do Kijowa, Chrobry z nikim nie walczył. Przeczą temu jednak słowa m.in. Nestora, a zwłaszcza (współcześnie żyjącego) Thietmara.
  8. ↑ A. F. Grabski, Bolesław, s. 263.
  9. ↑ Tamże, s. 264. S. Zakrzewski, op. cit. ma inne zdanie na temat dalszej trasy wyprawy. Uważa on, że Bolesław ruszył na Kijów przez Łuck, Dorohusk lub Milsk, Zwiahel. Dalej trasa wiodła wzdłużSłuczy, a potem Teterewa, na końcu przez Biełgorod (co prawda, sam autor napisał, że przez Białogród, jeśli jednak chodzi o ten nad Dniestrem, to sens marszu na południe, jeśli Bolesław chciał dotrzeć do ruskiej stolicy, wydaje się być nikły) do Kijowa.
  10. ↑ Wg Galla Anonima Bolesław miał uderzyć mieczem (później zwanym Szczerbcem) w Złotą Bramę. Jednak jest to tylko legenda, bowiem Złota Brama w Kijowie powstała dopiero w 1037 r.
  11. ↑ Wg Nestora, książę kijowski wydał rozkaz zabijania Polaków.
  12. ↑ S. Zakrzewski, op. cit., s. 305.
  13. ↑ Wg Galla po 10 miesiącach pobytu w ruskiej stolicy. Wg tego kronikarza, Bolesław obawiał się o los syna Mieszka, który rządził krajem w zastępstwie ojca. Wydaje się kronikarską przesadą twierdzenie, iż dwudziestoośmioletni Mieszko był niezdolny do sprawowania rządów.
  14. ↑ S. Zakrzewski, op. cit., s. 306.
  15. ↑ Wspierany przez Pieczyngów i Połowców. Informacja ta wydaje się niezbyt ścisła, gdyż ci pierwsi byli przecież polskimi sojusznikami, zaś ci drudzy pojawili się na Rusi dopiero w II połowie XI wieku. Gall informuje nas też, że po wyprawie Ruś płaciła Polsce daninę, co znów jest nieprawdą (ogólnie, XII - wieczny kronikarz przekazał na temat wyprawy kijowskiej wiele informacji niepewnych bądź nieprawdziwych).

[edytuj] Bibliografia

Źródła

Opracowania

  • Grabski A. F., Bolesław Chrobry, Warszawa 1964
  • Grabski A. F., Nadolski A., Wojna z Jarosławem Mądrym w 1018 roku, (w:) Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864, red. J. Sikorski, Warszawa 1965
  • Jasienica P., Polska Piastów, Warszawa 1998
  • Mała Encyklopedia Wojskowa, red. J. Urbanowicz, t. 2, Warszawa 1970
  • Pleszczyński A., Wojny z cesarstwem i koronacja, (w:) U źródeł Polski, red. M. Derwich, Warszawa - Wrocław 2002
  • Zakrzewski S., Bolesław Chrobry Wielki, Kraków 2006

[edytuj] Zobacz też